ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਜੀ, ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਦੈਤਿਆ ਮੁਰਾ, ਜੋ ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਿੱਛੋਂ ਚੁੱਪਕੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਹੁਣ ਇਹ ਹਰਿ ਹਾਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।" ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਦੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਹ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਦੀ ਜੋਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਬੜੀ ਹੀਰੋਈ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ। ਦੈਤਿਆ ਮੁਰਾ ਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੈਤਿਆ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਲਕਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਦੈਤਿਆ ਮੁਰਾ ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਮੁਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਦੀ ਨੀਂਦ ਖੁਲ ਗਈ। ਉਹ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰਾ ਭਿਆਨਕ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕਿਵੇਂ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਮਾਰਿਆ?" ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਕੰਮ ਮੈਂ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮੁਰਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਜੇਕਰ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਬੁੱਢਾਪਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੁੜੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜਿਹੜਾ ਮੁਰਾ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰ ਸਕੀ?" ਤਦ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਵੱਡੇ ਦੈਤਿਆ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ।" ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਦੱਸੋ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹ ਜਰੂਰ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਔਖਾ ਹੋਵੇ।" ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਰਜ਼ੂ ਕੀਤੀ, "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵਰ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ।" ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਤਿੰਨ ਵਰ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਚਾਹਤਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰੋ।" ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, "ਬਿਲਕੁਲ, ਬਿਲਕੁਲ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਰ ਜਰੂਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਝੂਠ ਨਹੀਂ।" ਕੁੜੀ ਨੇ ਮੰਗਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਥਾਂ ਇਹੀ ਹੋਵੇ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ ਬਣ ਜਾਵਾਂ, ਸਭ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਬਣ ਜਾਵਾਂ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਉਪਵਾਸ, ਜਾਗਰਣ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰੇ, ਉਸਨੂੰ ਧਨ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਮਿਲੇ।" ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮੰਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੂੰ ਸਭ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇਂਗੀ। ਮੇਰੇ ਭਗਤ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਚਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣਗੇ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਤੀਜੀ, ਅਠਵੀਂ, ਨੌਵੀਂ, ਚੌਦਵੀਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ—ਇਹ ਤਿਥੀ ਹਰਿ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਵੱਡਾ ਉਪਵਾਸ ਬਣ ਗਈ, ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ। ਤੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਸਭ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈਂ ਅਤੇ ਚਾਹਤਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈਂ।" "ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਨਾ ਇਹ ਸ਼ੁਕਲ ਹੈ, ਨਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੋ ਸਭ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਇੱਕ ਐਸੀ ਤਿਥੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਗਿਆਰਵੀਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰਵੀਂ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਵਿਚਕਾਰ, ਬਾਰਵੀਂ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ ਛੁਹੇ, ਉਹ ਦਿਨ ਹਰਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਗਿਆਰਵੀਆਂ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਰਵੀਂ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਖੋਲ੍ਹਣ ਨਾਲ ਫਲ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਠਵੀਂ, ਗਿਆਰਵੀਂ, ਛੇਵੀਂ, ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ—ਜੇਕਰ ਉਹ ਪਿਛਲੀ ਤਿਥੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਨਾ ਕਰੋ। ਪਰ ਜੇ ਅਗਲੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰੋ। ਗਿਆਰਵੀਂ ਪੂਰਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।" "ਉਹ ਤਿਥੀ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਬਾਰਵੀਂ ਮਿਲੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰੋ। ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਗਿਆਰਵੀਂ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਨਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਗਰੁੜ-ਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।" "ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਗਿਆਰਵੀਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਣਦੇ ਜਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—even ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਧਰਮ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦਾ ਅਰਥ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ; ਗਿਆਰਵੀਂ ਦਾ ਵਰਤ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।" ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਅੱਗੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਕਿਹੜੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਕੀ ਹੈ?" ਦਲਭਯ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੋ ਜੀਵ ਇਸ ਮਰਤਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਮਹਾਪਾਪ ਵੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ, ਉਸਦੀ ਪਾਵਨਤਾ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਬਰਨਨ ਹੋਇਆ।