ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਨਾਂ ਤਾਰੀਫ਼ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ, ਨਾਂ ਨਿੰਦਾ ਨਾਲ ਉਦਾਸ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਵਾਹ ਵਾਂਗ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪਤਨ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿ्णੁ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਸਾਰਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ। ਦੱਸੋ, ਉਥੇ ਦੈਵੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ? ਕੌਣ ਕੌਣ ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ? ਯਜਨਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ, ਸਮਗਰੀਆਂ, ਦਾਨ, ਯਜਮਾਨ ਕੌਣ ਸੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਥੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਮਾਪਦੰਡ ਰੱਖੀਆਂ?” ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਹੋਰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਉਸ ਯਜਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਗ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਵੈਦਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਦੇ ਹਨ? ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ ਇਹ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ? ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਅਮਰ ਤੇ ਅਜਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੋਕ ਵੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਆਰਗ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਅੱਗ, ਵੇਦ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਭ ਵੈਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਨ।” ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਕੀ ਨਤੀਜਾ ਚਾਹਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਕੀ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰੋ। ਯਜਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਤਰੂਪਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਥੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ? ਉਸ ਨੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਆਦਿ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਆਦਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਸ੍ਵਯੰਭੂ ਮਨੁ ਆਦਿਕ ਮਨੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ।” ਫਿਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੁਣਵਾਨ, ਨਿਰਭਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣੀ? ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ, ਉਹ ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਸੀ? ਉਹ ਦੇਵੀ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ? ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ? ਰੰਗ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲਿਆ।” “ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਮਾਲਕਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਯਜਨਾ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਜਦ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ? ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕੀ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ? ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਥੇ ਹੋਇਆ, ਚਾਹੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂ ਨਾ ਕਿਹਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ। ਤੁਸੀਂ ਉਥੇ ਕੀ ਕੀਤਾ—ਕ੍ਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਮਾਫ਼ੀ ਦਿੱਤੀ? ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਥੇ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।” “ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਦੀ ਉੱਚਤ ਵਿਧੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਹੋਤ੍ਰ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਆਹੁਤੀ ਕਿਸ ਲਈ ਸੀ—ਇਹ ਸਭ ਦੱਸੋ। ਭਗਵਾਨ ਵਿਣੁ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਕਿਸ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਕੀ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤੇ—ਇਹ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।” “ਉਹ ਦੇਵ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮਾਨਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਏ? ਘਰ ਦੀ ਅੱਗ, ਨਿਯਮਤ ਅਨ੍ਵਾਹਾਰਯ ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਅੱਗ, ਆਹਵਾਨੀਅ ਅੱਗ, ਵੇਦੀ, ਹਥਿਆਰਾਂ, ਛਿੜਕਣ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ, ਯਜਨਾ ਦੀ ਚਮਚ, ਅਤੇ ਆਵਭ੍ਰਿਥ ਕਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋਏ? ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ ਜੋ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਵਾਹਕ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਈਆਂ? ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਾ ਹੱਕੀਦਾਰ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਹੱਕੀਦਾਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ? ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਯਜਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਖੰਭ, ਲੱਕੜ, ਦਰਭਾ, ਸੋਮਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ, ਅਤੇ ਘੇਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤੀ ਗਈਆਂ?” “ਯਜਨਾ ਦੀਆਂ ਸਮਗਰੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਈਆਂ? ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ? ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ—ਪਲ, ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਝਪਕ, ਮਾਪ, ਮੁਹੂਰਤ, ਤਿਥੀਆਂ, ਮਹੀਨੇ, ਦਿਨ ਅਤੇ ਸਾਲ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ? ਰੁੱਤਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਜੋੜ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾਪ, ਆਯੁ, ਖੇਤ, ਘਟਨਾ, ਲਕੜੀਆਂ, ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋਏ?” “ਤਿੰਨ ਵਰਗ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਮੇਂ, ਤਿੰਨ ਕਰਮ, ਤਿੰਨ ਵਰਗ, ਤਿੰਨ ਗੁਣ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ? ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਲੋਕ, ਉੱਚਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ, ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਧਰਮ ਦਾ ਰਾਹ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦਾ ਰਾਹ—ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਚੌਥੀ ਵਰਣ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਚੌਥੀ ਵਰਣ ਦਾ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੌਣ ਹੈ?” “ਉਹ ਜੋ ਪਰਮ ਜੋਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਤਪ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਪਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪੂਲ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦ ਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਜੋ ਸਤ੍ਵ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਤ੍ਵ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਜਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਪ; ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਤੇਜਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ—ਇਹ ਸਭ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ।” “ਉਹ ਯਜਨਾ ਦਾ ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਯਜਨਾ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਾ? ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਉਲਝਣ ਹੈ। ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਵਡਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ ਦੋਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੂਰੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਯਜਨਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕੇ।