ਇੱਕ ਘਰਵਾਲਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਯਜਮਾਨਾਂ, ਪੰਡਤਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ, ਮਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਬੀਮਾਰਾਂ, ਵੈਦਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਸਾਕਾਂ ਅਤੇ ਮਿਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ, ਸਾਲਾ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਕਰਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਧਿਆਪਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਲੋਕ ਦੇ, ਮਹਿਮਾਨ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ, ਯਜਮਾਨ ਵੇਦਕ ਲੋਕ ਦੇ, ਸਾਲਾ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਲੋਕ ਦੇ ਹਨ। ਸਾਕ ਅਤੇ ਮਿਤਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਮਾਤਾ, ਮਾਮਾ, ਵੱਡੇ, ਬੱਚੇ ਤੇ ਬੀਮਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਪੰਡਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ, ਆਸ਼ਰੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਾਧਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਵੈਦ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਦੇ, ਤੇ ਭਰਾ ਵਾਸੂ ਦੇ ਲੋਕ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਤਨੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਧੀ ਘਰ ਦੀ ਅਪਸਰਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਲੇਖਕ, ਨੌਕਰ ਤੇ ਧੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਇਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੇ; ਧਰਮਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਘੱਟ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਾਰਗ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਵਿਭਾਜਨਾ ਵੀ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਘੜਾ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ, ਅੰਨ ਚੁਣਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਬੂਤਰ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਜੀਊਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਜੀਵਨ-ਜੀਕਾ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਥਾਂ ਫਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਸ ਪਿਢ਼ੀਆਂ ਪੂਰਵਜਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰਜਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ, ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਦਾ ਇਹ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਚੱਕਰ ਧਾਰੀ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਰਸਤਾ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਦੇ ਸਯਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਮ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੀਜੇ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ; ਸੁਣੋ: ਜਦੋਂ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਝੁਰੜੀਆਂ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਬੱਚੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਨ ਦੀ ਓਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਥਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹਨ: ਜਿਹੜੇ ਦীক্ষਾ ਲੈ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੱਚ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਿਰਫ਼ ਹਵਨ ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਗ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਣਜੁੱਤੀ ਚਾਵਲ, ਜੌ, ਜੰਗਲੀ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ। ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਜੜੇ-ਜੰਗਲ ਦੇ ਅਨਾਜਾਂ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਾਰ ਜੀਵਨ-ਮਾਰਗ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਜੋ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਖਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਲਈ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਸਾਲ ਭਰ ਲਈ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਭੋਜਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਯਜਨ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਖੜੇ ਜਾਂ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਆਰਾਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਜੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਨਾਜ ਪੀਸਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ। ਕੁਝ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਜੌ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਘਟਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਕੁਝ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਜੜਾਂ, ਕੁਝ ਫਲ, ਤੇ ਕੁਝ ਸਿਰਫ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਖਾਨਸ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਦਿਖਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਿਖਸ਼ਾਵਾਂ, ਇਹ ਅਡੋਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ; ਤੇ ਚੌਥਾ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਿਕ ਧਰਮ, ਸਭ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਅਤੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥ ਦੋਵੇਂ, ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਭ ਲਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਗਸਤਯ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਧੁਚਛੰਦਸ, ਗਵੇਸ਼ਣ, ਸੰਕ੍ਰਿਤੀ, ਸਦੀਵ, ਭੰਡਿਰਿਆਵਪ੍ਰ, ਅਤੇ ਅਥਰਵਣ; ਆਹੋਵੀਰਯ, ਕਾਮਯ, ਸਥਾਣੁ, ਮੇਧਾਤਿਥਿ, ਬੁਧ, ਮਨੋਵਾਕ, ਸ਼ਿਨੀਵਾਕ, ਸ਼ੂਨਿਯਪਾਲ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਵ੍ਰਣ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਸੰਨਿਆਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਵਨ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਧਰਮ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਅਰਥ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਤਾਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਮਰ ਲੰਘ ਗਈ, ਬੀਮਾਰੀ ਆ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੀਜਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਚੌਥੇ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਿਆਸਕ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੋਮਲ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਦਿਆਸਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਥੇ ਹੀ ਯਜਨ ਤੇ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।