ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਪੂਜਨੀਯ ਜੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ” ਜਾਂ “ਇਹ ਕੰਮ ਮੈਂ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।” ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਦਾਨ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ’ਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕੰਮ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਫਿਰ ਤੋਂ ਕਰਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਜਾਂ ਸੁਆਦ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਆਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ ਜੋ ਨਿਯਮ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹੇ, ਜੋ ਉਚਿਤ ਹਨ, ਅਣੁਚਿਤ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚੇ। ਦੁਇਜਨਮਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲੋਂ ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਵੇਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਭਿਖਸ਼ਾ ਮੰਗ ਕੇ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੌਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿੱਧੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਨਿਯਤ ਦੱਖਿਣਾ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਚਾਰ ਤਰੀਕੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ—ਪਹਿਲਾ, ਅਨਾਜ ਦਾ ਢੇਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ; ਦੂਜਾ, ਮਟਕੀ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਣਾ; ਤੀਜਾ, “ਘੋੜੇ ਦੀ ਛਾਤੀ” ਵਾਂਗ; ਅਤੇ ਚੌਥਾ, “ਕਬੂਤਰ ਵਾਂਗ”—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਵਿਜੈ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਸਥ ਛੇ ਕਰਤਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਤਿੰਨ, ਤੀਜਾ ਦੋ, ਪਰ ਚੌਥਾ ਦੁਇਜਨਮਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਸਥ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਖਾਣ ਨਹੀਂ ਪਕਾਉਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਜੀਵ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਜੀਵ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਜੀਵ, ਸਭ ਕੁਝ ਯਜਨਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਦਿਨ ਵਿਚ ਸੋਣਾ, ਜਾਂ ਰਾਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਸੋਣਾ ਵੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਅਣੁਚਿਤ ਸਮੇਂ ਖਾਣਾ, ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਘਰ ਵਿਚ ਭੁੱਖਾ ਰਹੇ—ਇਹ ਸਭ ਗਲਤ ਹੈ। ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਤ ਭੇਟਾਂ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਅਤੇ ਆਚਾਰ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਨਿਯਤ ਹਨ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਯਜਨਾ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਦੇਣਾ ਮਾਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਤਿਆਗ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਹਵਨ-ਅੱਗ ਭੁਲਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਉਲਟ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਘਸਾਸ਼ੀ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਨ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਭਾਗ ਲਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚਾ ਹੋਇਆ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਘਸਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਕਰਮ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਯਜਮਾਨਾਂ, ਪੰਡਿਤਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਮਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ’ਚ ਵੱਡਿਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਬੀਮਾਰਾਂ, ਵੈਦਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਸੱਜਣਾਂ, ਮਾਂ, ਪਿਤਾ, ਸਾਲਾ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਧੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵਿਵਾਦ ਨਾ ਕਰੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਝਗੜੇ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਧਿਆਪਕ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਦਾ, ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਲੋਕ ਦਾ, ਮਹਿਮਾਨ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ, ਯਜਮਾਨ ਵੇਦ ਲੋਕ ਦਾ, ਸਾਲਾ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਲੋਕ ਦਾ, ਸੱਜਣ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ, ਮਾਂ, ਮਾਮਾ, ਵੱਡੇ, ਬੱਚੇ, ਬੀਮਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਪੰਡਿਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ, ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਾਧਿਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਵੈਦ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਦੇ, ਭਰਾ ਵਸੁਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਤਨੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਧੀ ਘਰ ਦੀ ਅਪਸਰਾ, ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਹਨ। ਲੇਖਕ, ਨੌਕਰ ਤੇ ਧੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਇਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਉਲਾਹਣਾ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਗ੍ਰਹਸਥ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਡੋਲ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਕੰਮ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇ। ਗ੍ਰਹਸਥ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਭਾਜਨਾ ਵੀ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਮਟਕੀ ਲੈ ਕੇ, ਬਾਲੀਆਂ ਚੁਗ ਕੇ ਜਾਂ ਕਬੂਤਰ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰਦੇ ਹੋਣ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਜੀਵਨ-ਉਪਾਏ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਖੇਤਰ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੱਸ ਪਿਛਲੀਆਂ ਤੇ ਦੱਸ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਗ੍ਰਹਸਥ ਜੀਵਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਹੀ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਰਾਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ; ਅਜੇਹੇ ਗ੍ਰਹਸਥਾਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਸਥਿਰ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਮਾਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ, ਵਨੀਪ੍ਰਸਥ, ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਸੁਣੋ: ਜਦੋਂ ਗ੍ਰਹਸਥ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਝੁਰਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਬੱਚੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਸਥਾਂ ਲਈ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਤੋਂ ਥਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵਨੀਪ੍ਰਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਸਰਾ ਹਨ—ਜੋ ਉੱਤਮ initiation ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਗਿਆਨ, ਸ਼ਕਤੀ, ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਵਨੀਪ੍ਰਸਥ ਵਿਚ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ।