ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਜੋ ਨੇਕ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵੱਡੀਆਂ ਆਨੰਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਲ ਰਾਸ਼ਿ ਨਹੀਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹੋਰ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਹਾਥੀ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਗਣੇਸ਼, ਕੁਮਾਰ, ਰੇਵੰਤ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਲਾਈ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ austerity, ਸਯਮ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਵਰਤ, ਉਪਵਾਸ ਜਾਂ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੁੱਖ ਪੁਸ਼ਕਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ (ਦਵਿਜ) ਇੱਥੇ ਵੱਸ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ, ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ, ਤੇ ਕਲਿ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ। ਇੱਥੇ ਵੱਸ ਕੇ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੋਈ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਵਨਵਾਸੀ ਜਾਂ ਸੰਨਿਆਸੀ—ਕੋਈ ਵੀ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਚੌਰਾਹੇ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਣ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੀੜ੍ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਸੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੇ, ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲੋਂ ਪੜ੍ਹੇ, ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਨਿਯਮਤ ਦੱਖਣਾ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲਵੇ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਖਰ ਲੇਟਣਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਸੇਵਾ ਜਾਂ ਕਰਤਬ ਉਸ ਤੋਂ ਮੰਗੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਕਰੇ। ਸਭ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਹਰ ਕਾਰਜ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਚੁਸਤ ਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ, ਯੋਗ, ਗੁਣਵਾਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਵੇਖੇ। ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਖਾਵੇ, ਨਾ ਪੀਵੇ; ਜਦੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਬੈਠੇ; ਜਦੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਲੇਟੇ। ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਚਰਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਛੂਹੇ—ਸੱਜਾ ਪੈਰ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਖੱਬਾ ਪੈਰ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ ਦਬਾਅ ਦੇ ਕੇ। ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਦੱਸੇ—"ਪੂਜਨਯ, ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ" ਜਾਂ "ਇਹ ਵੀ ਮੈਂ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।" ਹਰ ਕੰਮ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਕੇ, ਜੋ ਵੀ ਧਨ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੇ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਸੁਗੰਧਾਂ ਜਾਂ ਸਵਾਦ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਆਗੇ ਹੋਣ, ਪਾਠ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਹ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਲੋਂ ਦੱਸੇ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਪੂਰੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਉਚਿਤ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਣੁਚਿਤ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਜੋ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲੋਂ ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਖਸ਼ਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੌਣ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਧਾ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਪਾਠ ਕਰੇ। ਜਦੋਂ ਪਾਠ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਏ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਦੱਖਣਾ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਏ। ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੇ। ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਦੇ ਚਾਰ ਤਰੀਕੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ—ਇੱਕ ਹੈ ਅਨਾਜ ਦਾ ਢੇਰ, ਦੂਜਾ ਮਟਕੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ, ਤੀਜਾ "ਘੋੜੇ ਦੀ ਛਾਤੀ" ਤੇ ਚੌਥਾ "ਕਬੂਤਰ ਵਾਂਗ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਧਰਮ ਤੇ ਜਗਤ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਨੂੰ ਛੇ ਕਰਤਬ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੋ, ਪਰ ਚੌਥਾ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਦੇ ਵਰਤ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਖਾਣਾ ਨਾ ਪਕਾਏ, ਨਾ ਵਿਅਰਥ ਜਾਨਵਰ ਮਾਰੇ। ਜੋ ਵੀ ਜੀਵ ਜਾਂ ਅਜੀਵ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਯਜਨਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਯੋਗ ਹਨ। ਦਿਨ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਾ ਸੋਵੇ। ਗਲਤ ਸਮੇਂ ਖਾਣਾ ਨਾ ਖਾਏ, ਨਾ ਝੂਠ ਬੋਲੇ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਿਨਾ ਆਦਰ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਦੇ ਬੈਠਾ ਨਾ ਰਹੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੇਵਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਤ ਭੇਟਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਵਰਤਾਂ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਯਜਨਾਵਾਂ ਆਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਜੋ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਛੱਡ ਬੈਠੇ, ਅੱਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਉਲਟ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਝੂਠ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਹੀ ਬਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ, ਜੋ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਨੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਘਸਾਸ਼ੀ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਜਨਾ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਂਝ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਘਸਾਸ਼ੀ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਿਅਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।