ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਰਣ્ય ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਖੇਡ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੋਰਾਂ ਨੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਅਟਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁੜ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਨਵਾਨ ਤੇ ਸੁਖੀ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰੀਸ਼ੀ ਯਜ੍ਞ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਭੀ ਦੁਖੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਸਦਾ ਰਸਤਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੁੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਥੱਲੇ, ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਪਾਰ। ਉਹ ਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਕੀਰਤੀ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ, ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪੰਜੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਨਾਚ, ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਨ ਕਮਲਾਏ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਚਮੜੀ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਰਗੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਵਾਲ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਘੁੰਘਰਾਲੇ; ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ, ਪਤਲੇ ਕਮਰ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ, ਆਭਾ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਛੌਣੇ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੰਤੂਰੀ ਅਤੇ ਬਾਂਸਰੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਜਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਰਗਾ ਸੁਖ ਮਾਣਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸੁਖ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਧਰਮਤਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਚੰਗੇ ਆਚਾਰ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਉਂਦੇ, ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਬਿਨਾਂ ਉਪਵਾਸ ਜਾਂ ਹੋਰ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ, ਦੋਜਾਤੀ ਲੋਕ ਵੀ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਸ਼ੂਦਰ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀ ਦਰਸ਼ਾ ਦੱਸੋ। ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ—ਇਸਤ੍ਰੀ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਸ਼ੂਦਰ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ—ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਵਿਹਾਇਕ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਤੇ ਹੀਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਖੰਭੇ, ਰਥਾਂ, ਤੇ ਬੈਨਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਇੱਛਤ ਸੁਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਕਾਮਧੇਨੁ ਵਾਂਗ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਜਾਂ ਹੋਰ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਥੋਂ ਥੱਲੇ ਆਉਂਦੇ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਦੋਜਾਤੀ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸੁਖੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਸੱਪ, ਕੀੜੇ, ਚਿਊਂਟੀਆਂ—ਚਾਹੇ ਜਮੀਨ, ਪਾਣੀ, ਪਸੀਨੇ, ਅੰਡੇ ਜਾਂ ਗਰਭ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ, ਜੇ ਉਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਵਿਹਾਇਕ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਲੀਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਪਾਪਾਂ ਵਲ ਵੱਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਜਾਂ ਸੁਗਤਿ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਪਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਲੀਯੁਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਵਿਅਰਥ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਕਰਮ, ਮਨ ਜਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਪਾਪ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰ ਦੀ ਉਗਦੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਪਣ ਤੱਕ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨ ਦੀ ਧਿਆਨ ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਿਨ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਪ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੱਧ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੱਕ ਕੋਈ ਇੰਦਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਪ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਭ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਜੇ ਉਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਚਾਹੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰੇ, ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲੇ ਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਸੁਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਲਾਸ਼ਯ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਜੰਗਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਸਭ ਦੇਵਤੇ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਗਣੇਸ਼, ਕੁਮਾਰ, ਰੇਵੰਤ, ਸੂਰਜ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ ਆਦਿ ਦੇਵੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਤਪ, ਸਯਮ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਵਰਤ, ਉਪਵਾਸ ਜਾਂ ਯਜ੍ਞ ਕਰੇ, ਪਰ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਮੁੱਖ ਪੁਸ਼ਕਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਅਕ੍ਸ਼ੁਣ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ, ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ, ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ, ਅਤੇ ਕਲੀਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਇਹ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਲ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।