ਪਉਸ਼ਕਰ ਰਾਜਾ, ਸੁਣੋ – ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਹੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਚਾਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੋਭ, ਅਹੰਕਾਰ, ਮੋਹ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਣ-ਅਯਾਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਸਾਂਖ੍ਯਾ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਢੰਗ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਪਉਸ਼ਕਰ, ਸੁਣੋ – ਜੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਪਰਮ, ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਕਠਿਨ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਆਵਾਗਮਨ ਛੱਡ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਸਦਾ ਛੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਯਜਨਾ ਲਈ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਮੰਤਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯਥਾ-ਵਿਧੀ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਉਸ ਦੀ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵੈਭਵ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਮਕਦਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ, ਰੋਕਣ-ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਦੌਲਤਮੰਦ ਅਤੇ ਲੋਭਣ-ਯੋਗ। ਜੋ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਅਤੇ ਸਭ ਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਅਚਾਰਯ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਅਧ੍ਯੈਣ, ਭਿਖਿਆ ਤੇ ਸਵ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸਜੀ ਹੈ। ਸਦਾ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹੀ, ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਆਸਰਿਤ। ਉਹ ਦੂਜੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਅਣਗਣਤ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦਾਨਵ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਸਮਾਨ ਸ਼ਾਸਨ-ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਮਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜੈਯ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਸਨ-ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਵੱਸ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਮੁੜ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ— ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਦੇ ਆਸਤਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਅਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਅਭ੍ਯਾਸ ਰਾਹੀਂ ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਜਾਂ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਾਂਗ, ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮਨੋਹਰ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਗੁਪਤ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਨੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਪਾ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਸਨ-ਸਮਰੱਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਲਈ ਆਨੰਦ ਤੇ ਸਨਮਾਨ ਪਾ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਥੋਂ ਵੀ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਸਦਾ ਖੁਸ਼, ਨਿਰਵਿਗਨ ਆਨੰਦ ਭੋਗ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕੁਲ ਦੇ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਰਮ-ਪ੍ਰਵਣ, ਸੁੰਦਰ, ਵਕਤਾ, ਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਲੋਭਣ-ਯੋਗ, ਆਨੰਦ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਨਵਾਸੀ ਦੀ ਰੀਤ ਅਪਣਾਉਂਦਾ, ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਉਸ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਕਿਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰੁਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ, ਫਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਜੜਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦਾ, ਕਬੂਤਰ ਦਾ ਪੱਥਰ, ਪਿਸਣ ਵਾਲਾ ਪੱਥਰ, ਤੇ ਦੰਦ-ਕੁਟਣੀ ਵਰਤਦਾ। ਜੋ ਵੀ ਉਪਾਏ ਮਿਲਦੇ, ਉਹ ਬਰਖਾ ਤੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਲ ਜਾਂ ਖੜੀ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਦਾ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਦੰਡ ਧਾਰੀ। ਜਿਹੜਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਰਤਾਂ 'ਤੇ ਨਿਭਦਾ, ਚਾਹੇ ਚੰਡਾਲ ਜਾਂ ਉੱਚਾ, ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਸੌਂਦਾ, ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ, ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ। ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਕੀੜਿਆਂ, ਕੰਡਿਆਂ, ਪੱਥਰਾਂ 'ਤੇ ਲੇਟਦਾ, ਖੜਾ ਰਹਿਣ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਆਸਨ, ਸਾਂਝਾ ਕਰਣ ਤੇ ਅਟੱਲ ਵਰਤਾਂ 'ਚ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਵਨ-ਜੜੀਆਂ ਖਾਂਦਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦਿੰਦਾ, ਸਦਾ ਧਰਮ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ 'ਚ ਲੱਗਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ। ਬ੍ਰਹਮਨ-ਭਗਤੀ 'ਚ ਲੀਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਵੱਸਦਾ, ਪੁਸ਼ਕਰ 'ਚ ਸਾਧੂ ਵੱਸਦਾ, ਸਭ ਮੋਹ ਛੱਡ, ਆਤਮ-ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ। ਭੀਸ਼ਮ, ਸੁਣੋ – ਇੱਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਭਾਗ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਜਨ-ਸਥਾਨ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਪੀਲਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ। ਬ੍ਰਹਮਨ-ਭਗਤੀ 'ਚ ਲੀਨ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ 'ਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ, ਅਕਾਸ਼ 'ਚ ਦੂਜੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ – ਜੋ ਗੀਤ, ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ 'ਚ ਨਿਪੁੰਨ – ਨਾਲ, ਉਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਆਨੰਦ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਜਾਂਦਾ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਚਮਕਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਲੋਕ 'ਚ ਜਾਂਦਾ; ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ 'ਚ ਜਾਂਦਾ। ਉਥੋਂ ਵੀ ਡਿੱਗੇ, ਟਾਪੂਆਂ 'ਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ; ਹੋਰ ਸਵਰਗਾਂ 'ਚ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ। ਉਥੇ ਸ਼ਾਸਨ-ਸਮਰੱਥਾ ਭੋਗ ਕੇ, ਮੁੜ ਮਾਨਵਾਂ 'ਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ; ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਦੌਲਤਮੰਦ ਤੇ ਸੁਖੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਹੈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸਵੈ-ਹੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤੀ।