ਇਕ ਸਮੇਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਗੁਣਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਂਖਿਆ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਨਤਾ, ਅਧਿਕਾਰ, ਪ੍ਰਧਾਨਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਕਾਰਣ-ਭਾਵ, ਬ੍ਰਹਮਣ-ਤੱਤ ਅਤੇ ਇੱਛਾ। ਇਹ ਸਭ ਤੱਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਦੀ ਵਰਤਣਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਥਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁਰੁਸ਼ ਹੀ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਅਕਰਤਾ ਵੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਸਮਾਨਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਉਦੇਸ਼, ਅਨੁਦੇਸ਼, ਅਧਿਕਾਰ—ਇਹ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਂਖਿਆ ਦਾ ਸਾਰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕਤਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬ੍ਰਹਮਣ-ਤੱਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਂਖਿਆ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਭਗਤੀ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਤਮਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਯੋਗ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਭਗਤੀ ਵੀ ਸੁਣ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਭਿੱਖਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਵ੍ਰਤ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਚੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਲਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਕਮਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸੂਤਰ ਹੈ, ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਹਨ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰ ਅਤੇ ਅਭੈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਯੋਗ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ-ਭਗਤੀ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਭਗਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਕੋਲ ਐਸੀ ਭਗਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦਾ ਭਗਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਚਲਣ ਵੀ ਸੁਣ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਸ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ—ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਲਕੀਅਤ, ਅਹੰਕਾਰ, ਲਗਾਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਮੋਹ ਨਹੀਂ, ਮਿੱਟੀ, ਪਥਰ, ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਸਦਾ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਭੈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ, ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਦੀਆਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਸਾਂਖਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਢੰਗ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਹੇ ਪਉਸ਼ਕਰ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਫਲ ਸੁਣ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਇਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ; ਮੌਤ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਵਾਪਸੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੋਰ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਛੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੇ ਨਿਯਮ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਯਜਨਾ ਲਈ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਪੀੜ੍ਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਕਦੇ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਉਹ ਵਿਖਰਦੇ ਹੋਏ, ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਰਥ 'ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਅਟੱਲ; ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਇਰਖਾ-ਯੋਗ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ, ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਭਿੱਖਾ, ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਦਾ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਆਪਣੀਆਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਸਤ, ਸਭ ਇੱਛਤ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਦੂਜੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ 'ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨਹੀਂ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਾਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਣਗਣਤ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਆ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜੈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਵੱਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁੜ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ— ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦੇ ਚਰਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਥੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਾਂਗ, ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਮਨੋਹਰ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਗੁਪਤ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵੱਡਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਮਾਣ ਮਾਣ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਥੋਂ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਸਦਾ ਖੁਸ਼, ਨਿਰਮਲ ਸੁਖ ਮਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੋਹਾਂ-ਜਨਮੀਆਂ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ, ਸੁੰਦਰ, ਵਖਣਵਾਂ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਆਕਰਸ਼ਕ, ਵੱਡੇ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਦਾ, ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਉਸ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਕਿਸੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ, ਫਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਜੜਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਕਬੂਤਰ ਦਾ ਪੱਥਰ, ਪੀਸਣ ਵਾਲਾ ਪੱਥਰ, ਅਤੇ ਦੰਦ-ਕਟਾਰੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਉਸ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਛਾਲਾ ਅਤੇ ਖੁਰਦਰੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਦਾ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਅਤੇ ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਔਖੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਚੁਹੜ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹੋਣ, ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਸੌਣ, ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰਦੇ, ਮੀਂਹ ਦੌਰਾਨ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ—ਉਹ ਸਭ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।