ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਦਮੀ ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਗਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਫਰਜ ਤੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ, ਮਕਟ ਤੇ ਭਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿਣ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਣ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ, ਈਰਖਾ ਤੇ ਛੋਟੇਪਣ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ। ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਨੇ ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦਾ ਭਗਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਦੱਸੋ।" ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਭਗਤੀ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਮਨ, ਬੋਲੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ। ਇਹ ਭਗਤੀ ਸੰਸਾਰੀ, ਵੇਦਕ ਜਾਂ ਆਤਮਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਧਿਆਨ, ਏਕਾਗਰਤਾ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਯਾਦ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਮਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਹੈ। ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਜਪ, ਵੇਦਕ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਾਠ, ਅੱਗ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਧਿਆਨ, ਤੇ ਆਵਸ਼ਕ ਜਪ—ਇਹ ਬੋਲੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਹੈ। ਵ੍ਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਨਿਯਮ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਯਮ, ਸੋਨੇ-ਹੀਰੇ ਵਾਲੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਵਟ, ਚੰਦ੍ਰ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਹੋਰ ਅਚ্ছে ਵ੍ਰਤ—ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਘੀ, ਦੁੱਧ, ਦਹਿ, ਹੀਰੇ-ਜਵੇ, ਦੀਵੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ, ਪਾਣੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਫੁੱਲ, ਧਾਤੂਆਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥ, ਘੀ, ਗੁਗਲ ਦੀ ਧੂਪ, ਸੁਗੰਧੀ ਕਾਲਾ ਅਗਰ, ਸੋਨੇ-ਹੀਰੇ ਵਾਲੇ ਗਹਣੇ, ਸੁੰਦਰ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਨਾਚ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ, ਗੀਤ, ਕਦਰਯੋਗ ਦਾਨ, ਭੋਜਨ-ਪਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਪੂਜਾ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੂਜਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰੀ ਭਗਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵੇਦਕ ਮੰਤਰਾਂ ਤੇ ਹੋਮ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੇਦਕ ਭਗਤੀ ਹੈ। ਅਮਾਵਸ ਤੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਨਾ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਪੂਰੇ-ਕੇਕ ਤੇ ਚਾਰੂ (ਚੌਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਡਿਸ਼) ਦੀ ਭੇਟ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਲਾਘਾ ਯੋਗ ਹਨ। ਯਜਨਾ, ਦ੍ਰਿੜਤਾ, ਸੋਮਾ ਪਾਨ, ਸਾਰੇ ਯਜਕ ਕਰਮ, ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪਾਠ, ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਅਧਿਐਨ—ਇਹ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੇਦਕ ਭਗਤੀ ਹੈ। ਅੱਗ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ, ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ—ਇਹ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਆਤਮਕ ਭਗਤੀ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਂਖਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਂਖਿਆ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਚੌਵੀ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਚੇਤਨ ਹਨ ਤੇ ਭੋਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ; ਪੁਰੁਸ਼ ਪਚੀਸਵਾਂ ਹੈ—ਚੇਤਨ, ਅਨੁਭਵੀ, ਪਰ ਕਰਮ ਦਾ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ। ਆਤਮਾ ਸਦਾ-ਕਾਇਮ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਕ। ਪੁਰੁਸ਼ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਅਨਾਦੀ, ਕਾਰਨ ਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹੈ। ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ—ਇਹ ਸਾਂਖਿਆ ਵਿਚ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਸਮਾਨਤਾ, ਅਧਿਕਾਰ, ਪ੍ਰਧਾਨ, ਵੱਖਰਾ, ਕਾਰਨ, ਬ੍ਰਹਮਨਤਾ, ਆਕਰਸ਼ਣ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਹਨ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਵਰਤਣ ਯੋਗਤਾ ਉਸ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਹੈ; ਹਰ ਥਾਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਪੁਰੁਸ਼ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾ ਕਰਤਾ ਵੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿਚ ਚੇਤਨਤਾ ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ; ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ। ਉਦੇਸ਼, ਅਨੁਦੇਸ਼, ਅਧਿਕਾਰ—ਇਹ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਂਖਿਆ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਸੰਕਲਨ ਹੋਇਆ; ਬ੍ਰਹਮਨ ਤੱਤ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਸੁਣ ਕੇ ਗਿਆਨੀ ਸਚ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਸਾਂਖਿਆ ਕਰਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਤਮਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਯੋਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਭਗਤੀ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ। ਜੋ ਸ਼ਵਾਸ-ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਲਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਯਮ, ਭਿੱਖਾ ਖਾਣ, ਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ। ਉਹ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ, ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀ, ਲਾਲ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚਉਫੇਰੇ ਚਮਕਦਾ, ਕਮਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਧਾਗਾ, ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਹਥਾਂ ਵਿਚ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਤੇ ਅਭੈ ਦਾਨ। ਯੋਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸਿੱਧੀ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਭਗਤੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਸ ਇਹ ਭਗਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦਾ ਭਗਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਆਚਰਨ ਸੁਣੋ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਭ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ; ਲੋਭ, ਅਹੰਕਾਰ, ਲਗਾਵ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ, ਸੋਨਾ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ; ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ ਅਭੈ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਸਦਾ ਸ਼ਵਾਸ-ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਯਜਨਾ ਵਿਚ ਲਗਾ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਆਸਤੀਕ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ, ਜੋ ਸਾਂਖਿਆ ਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਢੰਗ ਜਾਣਦੇ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੀਂ, ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇਸ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਹੇ ਪੌਸ਼ਕਰ, ਉਹ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਫਲ ਸੁਣੋ ਜੋ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਜੋ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਜੋ ਮੌਤ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਵਾਪਸੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੋਰ ਲੋਕ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਆਉਣਗੇ; ਸਦਾ ਛੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ। ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜਨਾ ਲਈ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੰਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਹੂਤੀ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਉਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਕਦੇ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ; ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸੰਪਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।