ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਮੰਦਾ ਅੰਜਾਮ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ—ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਉੱਤਮ ਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਸਦਾ ਵਿਅੰਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ, ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਸੰਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ, ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ, ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਵਰਤ ਦੁਜਾ-ਜਨਮਿਆਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਾ ਲੈਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਨਾ ਪਾ ਸਕਿਆ ਮਨੁੱਖ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਯਜ్ఞ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਉਸਨੂੰ ਜਲਦੀ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਰਮ ਸਿਰਫ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਵਾਦੀ ਭੋਜਨ ਚ ਪਿਆਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਖੇਤੀ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨ ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਐਸੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਗੱਲ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਚੰਗੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਦਿਲੋਂ ਵੰਡਿਆ, ਦੁਸ਼ਟ ਤੇ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੇ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਧੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਹੋਰ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੇਤਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚੰਦਰ ਨਦੀ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਰਸਵਤੀ ਤੱਕ, ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਨੰਦਨ ਤੋਂ ਕਲਪ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੱਕ, ਇਹ ਯਜ्ञ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਲਤਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਮੱਧਲਾ ਹਿੱਸਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮਕ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਖੁਦ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਜਾ-ਜਨਮਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸਭ ਲਈ ਇਹ ਧਰਤੀ ਸੋਨੇ ਤੇ ਹੀਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਚੌਕੀਆਂ ਵਾਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਸੁ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਮਰੁਤ ਗਣ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦਿਵਿ-ਵਾਸੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੱਚੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਦੁਜਾ-ਜਨਮੀ, ਜੋ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿਣ? ਕੀ ਇਹ ਮਰਦਾਂ ਵਲੋਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੇ ਵਰਣ ਆਦਿ ਵਿਚ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ? ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਪੁਲਸਤਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਮਰਦ, ਔਰਤਾਂ, ਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਵਰਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਤੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਪਖੰਡ ਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿਣ। ਆਪਣੇ ਕਰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਣ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ, ਇਰਖਾ ਤੇ ਛੋਟੇਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ: ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦਾ ਭਗਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਣ ਭਗਤ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਪੁਲਸਤਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਮਨ, ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ। ਇਹ ਸੰਸਾਰੀ, ਵੇਦਿਕ ਜਾਂ ਆਤਮਿਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਧਿਆਨ, ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਅਰਥ-ਸਮਰਣ ਰਾਹੀਂ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜਪ, ਵੇਦਿਕ ਸੂਕਤਾਂ, ਨਮਸਕਾਰ, ਅੱਗ ਤੇ ਪਿਤਰ ਯਜ्ञ ਤੇ ਨਿਯਮਤ ਜਪ—ਇਹ ਬੋਲੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਹੈ। ਵਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਨਿਯਮ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਰੋਕ, ਸੋਨੇ-ਹੀਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਚੰਦ੍ਰ ਉਪਵਾਸ ਆਦਿ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਹੋਰ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਵਰਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਰੀਰਕ ਭਗਤੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੁਜਾ-ਜਨਮਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਘੀ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਰਤਨ, ਦੀਵੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਹ, ਪਾਣੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਧਾਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਘਿਉ, ਗੁਗਲੂ ਦੀ ਧੂਪ, ਸੁਗੰਧੀ ਕਾਲਾ ਅਗਰ, ਸੋਨੇ-ਹੀਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣੇ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਨਾਚ, ਵਾਜਾ-ਸੰਗੀਤ, ਗੀਤ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਮਤੀ ਦਾਨ, ਭੋਜਨ, ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਪੂਜਾ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰੀ ਭਗਤੀ ਹੈ; ਜਿਹੜੀ ਭਗਤੀ ਵੇਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਹਵਨ ਰਾਹੀਂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੇਦਿਕ ਭਗਤੀ ਹੈ। ਅਮਾਵੱਸ ਜਾਂ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਨਾ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਪਿਠੇ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਤੇ ਚਾਰੂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਯਜ्ञ, ਦ੍ਰਿੜਤਾ, ਸੋਮਾ ਪੀਣਾ, ਸਾਰੇ ਯਜ્ઞਕਰਮ, ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੀ ਪਾਠ ਅਤੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ—ਇਹ ਸਭ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੇਦਿਕ ਭਗਤੀ ਹੈ। ਅੱਗ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ, ਚੰਦਰਮਾ, ਸੂਰਜ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਆਤਮਿਕ ਭਗਤੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਂਖਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੌਵੀ ਦੱਤਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਜੜ ਹਨ, ਭੋਗ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਹਨ; ਪঁਚਵਾਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ। ਪੁਰੁਸ਼ ਚੇਤਨ ਹੈ, ਭੋਗੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ। ਆਤਮਾ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਕਾਰਨ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਹੈ। ਪੁਰੁਸ਼ ਅਪਰਕਟ, ਅਜਨਮੀ, ਸਦਾ-ਥਿਰ ਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹੈ। ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਇਹ ਸਭ ਸਾਂਖਯ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ; ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।