ਇੱਕ ਵਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਇੱਕ ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਵਸੰਤ ਆਗਮਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪਹਾੜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰੌਣਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਝੂਮਦੇ ਹੋਏ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੂਮਦੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਸਜ-ਧਜ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਫੁੱਲਦਾਰ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜੈਸਮਿਨ ਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹਰਿਆਲੇ ਦਰੱਖਤ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪਰਛਾਈਆਂ ਨਾਲ, ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ, ਸੋਹਣੇ ਤਾਜਾਂ ਵਾਂਗ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਰੇਤ, ਜਿਵੇਂ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਮਿਤਰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮਧੁਰ ਰਸ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਭੌਰੇ ਇधर-ਉਧਰ ਉੱਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਰ ਕੋਕਿਲ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸਨ; ਕੁਝ ਥਾਂ, ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੋਤੇ, ਸਿਰਿਸ਼ਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਦਿੱਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੋਰ, ਆਪਣੇ ਰੰਗੀਲੇ ਪੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਸੰਗੀਤਮਈ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਦਰਯੁਕਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਨੱਚਦੇ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਨਾਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ, ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਜੰਗਲ, ਨੰਦਨਵਨ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਕੰਵਲ-ਜਨਮ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਦੀ ਮਹਾਨ ਰੂਪ-ਰਾਖੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਲਗਭਗ ਆਇਨੇ ਵਾਂਗ, ਮਿੱਠੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪੀ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤਾਈਆਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਵਰ ਮੰਗੋ, ਤੁਸੀਂ ਧਨਵੰਤ ਹੋਵੋ, ਹੇ ਦਰੱਖਤੋ!" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਐਸਾ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੇ ਝੱਟ ਹੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਿਰਿੰਚੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਸਰਣ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਥੇ, ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸੋ।" "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚੈਤਾ, ਤਾਂ ਸਰਣ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਰ ਦਿਓ।" "ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ, ਲੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ, ਨਾ ਮਿਲੇ; ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਥਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਬਣ ਜਾਵੇ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਥਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਰਹੇਗਾ।" "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿਲ-ਝਿਲ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਇੱਛਤ ਫਲ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋ।" "ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਵੋਗੇ।" ਐਸਾ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਕੰਵਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਕੰਵਲ ਦੇ ਪੈਣ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਹਿਲ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਧੋਲੋਕ ਤੱਕ ਕੰਪਨ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਕੰਢੇ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰੇ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੱਜਰ ਨਾਲ ਵੱਜੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਬਾਘ ਵੀ ਭੱਜ ਪਏ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ; ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਮਹਿਲ ਤੇ ਨਗਰ ਭਟਕ ਗਏ, ਡਿੱਗ ਪਏ, ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਏ। ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਕਬੂਤਰ-ਬੱਦਲ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਪੰਖਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ ਦਿੱਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਤਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਢੱਕ ਗਈਆਂ, ਸੂਰਜ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਏ; ਉਸ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਸਭ ਚੁੱਪ, ਅੰਨ੍ਹੇ ਤੇ ਬੇਹਰੇ ਹੋ ਗਏ। ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਹਿਲ ਗਏ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਵੀ ਕੰਪ ਗਏ। ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ, "ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕੀ ਹੈ?"—ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਫਿਰ, ਹिम्मਤ ਜੁਟਾ ਕੇ, ਸਭ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਖੇ—ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ? ਧਰਤੀ ਕਿਉਂ ਹਿਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਇਹ ਅਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕਿਉਂ ਆਏ? ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਸਵਰਗਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੱਸੋ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ—ਇਹ ਅਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੇ ਸੰਕੇਤ? ਕਿਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹਿਲ ਗਏ?" "ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ, ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਉਲਟ ਗਿਆ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਹਾਥੀ ਵੀ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਗਏ—ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ?" "ਧਰਤੀ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਈ ਹੈ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ—ਕੋਈ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਨਾ ਹੋਵੇਗੀ; ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਹਨ।" "ਚਾਹੇ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੈ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।" ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ, ਜੋ ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਡਰੋ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮਰੁਤੋ! ਹੁਣ ਕਾਰਣ ਸੁਣੋ।" "ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰ ਕੇ, ਸਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਮਹਿਲਾ-ਹਸਤ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ—" "ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ, ਇੱਕ ਕੰਵਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ; ਉਹੀ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਆਸ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਤੇ ਕੰਵਲ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਦੇਵਤੇ, ਜਾਨਵਰ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਮਚ ਗਈ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਨੇ ਸਵਰਗਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ।