ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਘੜੀ ਉਥੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਜੋ ਵੀ ਦਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਭਗਤ ਦੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਬੇਹੱਦ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਉਥੇ ਸਾਫ਼ ਦਿਲ ਅਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ, ਜਪ, ਅਤੇ ਹੋਮ—ਇਹ ਸਾਰੇ embodied beings ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ—ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਦੀਪਕ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਖ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਨਿਰਮਲ, ਨੌਜਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਨਰਮ ਵਢ ਦਾ ਬੱਝਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਸਮੇਤ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਜੋ ਉਥੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਕਰਮ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਅਨੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਰੁਦ੍ਰ ਭਗਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਭਗਤ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਘੜੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ Vasus, ਪੂਰਵਜ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਦਾਦਾ-ਪ੍ਰਦਾਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਪੂਰਵਜ ਅਤੇ ਆਦਿਤਯ ਵੀ—ਇਹ ਵੈਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਦੀ ਰੀਤ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼। ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ; ਇਹ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਚਾਹੇ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦਿੱਤਾ; ਉਥੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਟਿਕ ਜਾ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੰਗਿਆ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਰਹਾਂਗਾ; ਇਹ ਵਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਮਹਾਂਦੇਵ ਹਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਣਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਲੋਂ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਵਰ ਵੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਆਤਮ-ਭਗਤ ਹਨ, ਮੈਂ ਹੀ ਵਰ-ਦਾਤਾ ਹਾਂ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਂਗਾ; ਤੇਰੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦ; ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਵੀ ਤੇਰੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅੰਤर्धਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਵਾਰਾਣਸੀ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਜਨਾਰਦਨ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕੀ ਕਰਮ ਕੀਤੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕਿਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ? ਕੌਣ-ਕੌਣ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਆਚਾਰੀਕ ਪੁਰਸ਼ ਸੀ? ਸਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਵਲੋਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ? ਇਹ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੈ। ਪੁਲਸਤਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਧਾਨ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਕਈ ਅਜੋਬਿਆਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਘਣੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਰਗਾ ਸਾਫ਼ ਸੀ। ਉਥੇ ਬੇਲਾਂ ਦੀ ਛਾਂਵ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ। ਝਰਨਿਆਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਠੰਡੇ ਛਿੜਕਾਅ ਨਾਲ ਠੰਢੀ, ਬਾਗਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਉਂਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਮਨ ਭਾਉਣੀਆਂ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਕਸਤੂਰੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਵਿਦਿਆਧਰ, ਜੋ ਬੇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਕੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੇ ਪਏ। ਉਥੇ ਕਿਨਨਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਹਲ ਸੀ, ਵੈਰਾਜਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਸਰਵੋਚਤ ਪ੍ਰਭੂ—ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਗੀਤ-ਧੁਨ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਾਰਿਜਾਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਖੰਭ, ਸਾਫ਼ ਆਇਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਨਰਮ ਨ੍ਰਿਤਯ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗ ਅਤੇ ਵਾਧਿਆਂ ਨਾਲ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਭਾ-ਭਵਨ ਸੀ, ਕਾਂਤਿਮਤੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਨਾਲ। ਉਥੇ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਭਰੀ ਜਪ-ਧੁਨ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਿਆ। ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ—'ਮੈਂ ਯਜਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?' 'ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿੱਥੇ? ਕੀ ਕਾਸੀ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਤੁੰਗਾ, ਨੈਮਿਸ਼, ਜਾਂ ਸ਼੍ਰਿੰਖਲਾ?' 'ਕੀ ਕਾਂਚੀ, ਭਦਰਾ, ਦੇਵਿਕਾ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਸਰਸਵਤੀ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਆਦਿ ਹੋਰ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਨ?' 'ਇੱਥੇ ਹਰ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨ ਬਣਾਏ ਹਨ।' 'ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਦਿ-ਦੇਵ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਉੱਚਾ, ਆਦਿ-ਤੀਰਥ ਬਣਾਵਾਂਗਾ।' 'ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਉਗਿਆ ਹੋਇਆ ਕਮਲ—ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵੈਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਥੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਯਜਨਾ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।