ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਵਾਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਰਾਣੀ ਨੇ ਨਿਰਣੈਪੂਰਵਕ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਮਾਨਵ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ; ਪਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ।" ਇਸ 'ਤੇ, ਸਾਕ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੰਗੇ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੁਸੀਂ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਨਵ ਦਿਓ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਐਸਾ ਹੀ ਕਰੋ, ਹੇ ਸ਼ਚੀਪਤੀ।" ਇੰਦਰ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਪਿਛਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਚੋਵੀ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਿਆ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ; ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਜੋ ਸੂਰਜਪੁਤ੍ਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕੀਤਾ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਮਾਨਵ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਹਰਿ ਨੇ ਸ਼ੁਨਾਸੀਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪ ਮਾਨਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੂਰਜਪੁਤ੍ਰ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ। ਮੈਂ ਰਥੀ ਬਣ ਕੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਦਰ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਤੁਹਾਡੇ ਵਚਨ ਸਫਲ ਹੋਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚੁਤ ਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਆਪ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖਸ਼ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਚਲ ਰਹੇ ਜੀਵ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਹੀ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾਸ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ ਜੋ ਕਰਮ ਤਿਆਗਯੋਗ ਸੀ, ਉਹ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਰੋਸ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਾਨਵ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਾਪ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ, ਉੱਚਤ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰੋ; ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵ, ਅਗ્નਿਹੋਤ੍ਰ ਯਜਨਾ ਕਰੋ। ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਜਾਂ ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਸਾਨੂੰ ਹੋਮ-ਕਰਤਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਯਜਨਾ ਕਰੋ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਆਦਿਤ੍ਯ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡਾ ਸਵਾਮੀ ਹੋ। ਇੱਕ ਘਰਾਗਨਿ, ਦੂਜੀ ਦੱਖਣੀ ਅੱਗ, ਤੇ ਤੀਜੀ ਹੋਮ-ਅੱਗ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਗਨੀਆਂ ਤਿੰਨ ਖੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਗੋਲ ਖੱਡੇ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਧਨੁਖ-ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦੀ, ਚਉਕੋਣੇ ਖੱਡੇ ਵਿੱਚ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਤਪ ਕਰਕੇ ਅੱਗਾਂ ਜਗਾਉ, ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੋ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ, ਦੁਜਾਤੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਏਹੀ ਦੇਵ-ਲੋਕ ਵੱਲ ਪੈਂਦੇ ਰਸਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਦੱਸੇ ਹਨ; ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲਾ ਦੁਜਾਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਅੱਗ ਰੱਖੇ। ਬਿਨਾਂ ਅੱਗ ਦੇ, ਦੁਜਾਤੀ ਇੱਥੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।" ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੋ ਖੋਪੜੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਨਰਾ ਨਾਮ, ਧਨੁਧਾਰੀ, ਉਹ ਮਾਧਵ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ? ਜਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ?" "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਚਾਰ-ਮੂੰਹਾਂ; ਉਸਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਅਦਭੁਤ ਮੂੰਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਸਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਰਜਸ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਰਜਸ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਵ; ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਵਧ ਕਿਵੇਂ ਗਿਆ? ਉਹ ਮਾਨਵ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਮੋਹਤ ਸੀ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਕਿਸਨੇ ਭੇਜਿਆ?" ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਹਰਿ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਗਿਆਤ ਨਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਅਪੂਰਾ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਮੂੰਹ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਜਸ ਨਾਲ ਮੋਹਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਰਚਨਾ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਹੈ। 'ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਚਨਾ ਚਲਾਈ, ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੋਹਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪੰਜ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਵਿਰਿੰਚੀ ਫਿਰ ਉੱਠਿਆ; ਉਸਦਾ ਮੱਖਮੁਖ ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਮੁਖ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦਾ, ਤੀਜਾ ਸਾਮਵੇਦ ਦਾ, ਚੌਥਾ ਅਥਰਵੇਦ ਲਈ। ਪੰਜਵੇਂ ਮੂੰਹ ਨਾਲ, ਜਿਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਗ-ਉਪਅੰਗ, ਇਤਿਹਾਸ, ਰਹੱਸ ਅਤੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ, ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਮੂੰਹ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਦੀਵੇ ਬੁਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੁੰਝਲ ਅਤੇ ਭੈਬੀਤ ਹੋ ਗਏ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਉਸਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਉਹ ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ, ਵੇਖ ਕੇ, ਜਾਂ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਕੰਪਦੇ, ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕੇ। ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਮਿਟੀ ਹੋਈ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਵੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸਦੀ ਚਮਕ ਅੱਗੇ ਅਸਹਾਇ ਹਾਂ।" ਦੇਵਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: "ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਸਰਵ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੋ, ਕਾਰਨ ਹੋ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਲ।" ਜਦੋਂ ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਮੰਗੋ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੁਣ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਸਾਨੂੰ ਦੋ। ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਵਰ ਦਿਓ।