ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹੀ ਆਹੁਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਫਿਰ ਇਸ ਯਜਨਾ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਯਾਤਰੀ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਯਾਤਰੀ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਇਲਾਹੀ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਮੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਲੱਕੜ ਖਾਧੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪੱਤਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਜਾਨਵਰ ਇਸ ਕਰਮ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੇਰੇ ਬੋਲ ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿਓ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੇ। ਜੋ ਬਚਨ ਯੁਕਤਿ-ਯੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਅਸੀਂ ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਦਿਆਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਵਿਖਾਓ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਰੂਰੀ ਸਮਾਨ ਤੇ ਦীক্ষਾ-ਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਿਆਉਣਗੇ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੋਖਸ਼ ਜਲਦੀ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਆ ਜਾਵੇ।” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ, ਜੋ ਦਾਨਵ ਮੋਹ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਸੀ, ਸਭ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਜੋ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਰੂ, ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦীক্ষਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦীক্ষਾ ਦਿਓ।” ਜਦੋਂ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਮੋਹ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਭਾਰਗਵ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਦীক্ষਾ ਦਿਓ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।” ਉਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਐਸਾ ਹੋਵੇ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਚੱਲੀਏ।” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮਿੱਤਰੋ, ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਉਤਾਰ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਦীক্ষਾ ਕਰਾਂਗਾ।” ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਦীক্ষਿਤ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ, ਆਂਗੀਰਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੋਰ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਤੇ ਗੁੰਜਾ ਦੇ ਮਾਲੇ ਦੀ ਸੋਭਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਲ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਵੀ ਵਾਲ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਤੇ ਉਹ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਅਰਹਤ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਵਾਲ ਉਖਾੜ ਕੇ ਇਨਸਾਨ ਇਥੇ ਇਲਾਹੀ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਕੋਈ ਇਹ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਜਦ ਇਹ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ? ਦੇਵਤੇ ਜਦ ਇਨਸਾਨੀ ਜਨਮ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਚੇਲੇ ਦੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਵਾਲ ਉਖਾੜ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚੌਵੀ ਤੀਰਥੰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਛਾਂ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸਿਆ। ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਰਹਤ ਨੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੀ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਕਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜਵਾਨ ਤਪਸਵੀ ਬਣਾਂਗੇ, ਵਿਰਾਗ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਾਂਗੇ ਤੇ ਪੰਜ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਾਂਗੇ?” ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਦ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪੱਥਰ ਮਾਰਨਾ ਵੀ ਪੁੰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। “ਕਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਕੱਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਾਂਗੇ? ਚੇਲੇ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਪਾਠ ਕਰਾਂਗੇ।” ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਨਾ ਜਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਥਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਥਾਨ ਛੱਡੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਸੱਚ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਾਂ; ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ। ਉਸ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਤੇ ਜਾਓ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।” ਜਿੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਨਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਹੋਰ ਸਭ ਨਕਲ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੀਰਥ ਰਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਤੇ ਜੋਗੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਤੇ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸੱਪ ਰਾਤ-ਦਿਨ ਆਪਣੀਆਂ ਮਨ-ਚਾਹੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸੰਸਾਰਿਕ ਵਾਸਨਾ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਸਵਰਗ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਗਰਭ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ? ਜਾਨਵਰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਮਾਸ ਕਿਵੇਂ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦਾਨਵ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਸਾਨੂੰ ਦীক্ষਾ ਦਿਓ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਜਣਨ-ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਾਂ।” ਪੁਜਾਰੀ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾ ਕਰੋ। ਜਦ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਕ ਥਾਂ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖਾਓ; ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਥਾਂ ਵਾਲ ਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ।” “ਜੋ ਪਿਆਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਸਮਾਨ ਭਾਵ ਰੱਖੋ, ਪੱਖਪਾਤ ਨਾ ਕਰੋ; ਭੋਜਨ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਕਰੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਰਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇਗੀ।” ਇਹ ਨਿਯਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਉਤਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਧਿਸ਼ਣਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਉਥੇ ਦੱਸਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਅਸੁਰ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਉਥੇ ਉਹ ਦਾਨਵ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨਾਮੁਚੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼, ਜੋ ਯਜਨਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਦਾ ਘਾਤਕ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ— ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਨਿਰਦਈ ਹਨ, ਜੋ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਲਾਲਚੀ ਹਨ, ਮੁਚੀ, ਬਾਣਾ, ਤੇ ਵਿਰੋਚਨ ਵੀ— ਮਹਿਸ਼ਾਕਸ਼, ਬਾਸਕਲ, ਪ੍ਰਚੰਡ, ਚੰਡਕ, ਰੋਚਮਾਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਸ਼ੇਣ, ਜੋ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਉੱਚੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਵਾਪਰੀਆਂ।