ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ’ਚ ਜਾਗ ਪਏ। ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚਿਆਂ ’ਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿ ਕੇ, ਸਭ ਦੀ ਸਭ ਸਭਾ ਵਿੱਚ “ਯੋਗ੍ਯ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ” ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਸਦਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਵੰਞਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ, “ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ—” “ਹੁਣ ਪਸ਼ੂ ਹਤਿਆ ਵਰਗੀਆਂ ਪਾਪੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਛੱਡ ਦੇਵੋ; ਸਮਝੋ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਹੀ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਕਹੀ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੂੜ੍ਹ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।” “ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁਸ਼ਟੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।” ਜਦ ਉਹ ਐਸੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕੁਝ ਨੇ ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ, ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂਜਨਮਿਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਤਰਕਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਵੀ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਗਿਆਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਗ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੋਈ ਆਹੁਤੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਪਸ਼ੂ ਹਤਿਆ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ— ਜੇਕਰ ਯਜਮਾਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮਕਸਦ ਕੀ? ਜੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਯਾਤਰੀ ਵਾਸਤੇ ਪਿੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਬਹੁਤ ਯਗਿਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਇਨਸਾਨ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸਾਮੀ ਲੱਕੜ ਖਾਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪੱਤਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਜਾਨਵਰ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਤੁਹਾਡੇ ਭਲੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਛੱਡ ਦੇਵੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤੇ ਸੱਚੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੇ। ਜੋ ਗੱਲ ਤਰਕਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਸਮਰਪਿਤ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦਿਖਾਓ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸਮੱਗਰੀ ਤੇ ਦীক্ষਾ ਲਈ ਯੋਗ ਪਦਾਰਥ ਲਿਆਵਾਂਗੇ।” “ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਮੁਕਤੀ ਜਲਦੀ ਆ ਜਾਵੇ।” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦਾਨਵਾਂ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਵੰਞੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਹ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਮੂਖ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਉੱਤਮ। ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦীক্ষਾ ਦੇਵੇਗਾ।” “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦীক্ষਾ ਦਿਓ।” ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਉਹ ਦਾਨਵ ਭਾਰਗਵ ਕੋਲ ਆਏ। “ਸਾਨੂੰ ਐਸੀ ਦীক্ষਾ ਦਿਓ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦੇਵੇ।” ਉਸ਼ਨਸ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਠੀਕ ਹੈ, ਆਓ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਚੱਲੀਏ।” “ਮਿੱਤਰੋ, ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਉਤਾਰ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਦীক্ষਾ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਉਹ ਦਾਨਵ ਭ੍ਰਿਗੁ ਰੂਪ ਜਾਨਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਦীক্ষਿਤ ਹੋਏ। ਉੱਥੇ, ਆੰਗਿਰਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ ਝੰਡਾ ਤੇ ਗੁੰਜਾ ਬੇਰੀਆਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਮਾਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਉਖਾੜੇ ਗਏ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਜੋ ਦੌਲਤ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਵਾਲ ਉਖਾੜ ਕੇ ਤੇ ਇਹ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਰਹਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਲ ਉਖਾੜ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਪਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਇਹ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ? ਜਦ ਦੇਵਤੇ ਮਨੁੱਖ ਲੌਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਚੇਲੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਵਾਲ ਉਖਾੜਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ। ਚੌਵੀ ਤੀਰਥੰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਝ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਛਾਂਵ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਇਆ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਰਹਤਾ ਨੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। “ਕਦੋਂ ਅਸੀਂ ਐਸੇ ਤਪਸਵੀ ਬਣਾਂਗੇ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜੀਲੇ ਹੋਣ, ਅਲਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰ ਤੇ ਪੱਥਰ ਮਾਰ ਕੇ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ ਪੁੰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। “ਕਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਕੱਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਾਂਗੇ? ਚੇਲੇ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਜਾਪ ਕਰਿਆ ਕਰਨਗੇ।” ਪਰ, “ਹੇ ਮੁਨਿ, ਤੁਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਨਾ ਚਲੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਹ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਦੁਬਾਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਸਾਰਕ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।” “ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਪਦ ਛੱਡਣੇ ਹੀ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੱਚੀਆਂ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਤਪ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨਾਲ ਵੀ। ਉਸ ਉੱਚੇ ਪਦ ਤੇ ਜਾਓ, ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ, ਜਿਥੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਗਿਆਨੀ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।” “ਜਿੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਦਇਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਹੀ ਅਸਲ ਤਪ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਹੋਰ ਸਭ ਢੋਂਗ ਹੈ।” ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੀਰਥ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਅਤੇ ਜੋਗੀਆਂ ਨੇ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੱਪ, ਦਿਨ ਰਾਤ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰੀਤੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ। “ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਜਣਨੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਸ ਵਰਗਾ ਮਾਸ ਕਿਵੇਂ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?