ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬਲ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਗੂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਜੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਮੁੜ ਪੇਟ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ? ਜਨਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਭੋਗ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਵਰਗ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ? ਜਿੱਥੇ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਰਾਖ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਅਸਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?” ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਦਾਨਵ, ਵੇਖੋ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿੰਨਾ ਉਲਟਾ ਹੈ: ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਇਹ ਨਿਯਮ ਹੈ ਕਿ ਪਖਾਨਾ ਜਾਂ ਮੂਤ੍ਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਹੜੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਸੀ ਤੋਂ ਪੀ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਨ, ਜਦ ਬੰਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੂੰਹ ਜਾਂ ਮੂਤ੍ਰਦੁਆਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ?” ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਰੀਤਿ-ਰਿਵਾਜ ਵੀ ਬਣ ਗਏ ਹਨ; ਲੋਕ ਜਿੱਥੇ ਨਿਯਮ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੋਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਬੁਧ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ। ਵੇਖੋ, ਧਰਮ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪਾਪ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਐਸਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਤੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਚਾਈ ਕੀ ਹੈ? ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੱਸੋ, ਮੁੜ ਦੱਸੋ; ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਉੱਚੇ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਸੰਸਾਰਕ ਭਵਸਾਗਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਉਹ ਦਾਨਵ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਜਿਹੜੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦীক্ষਿਤ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਮੁੜ ਕਦੇ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਈਏ; ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਚੱਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੇ ਭਟਕਾਵਾ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਖੱਡ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਲੈ, ਸਾਡੇ ਵਾਲ ਫੜ ਕੇ ਕੱਢ ਲੈ; ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਸਰਨ ਲਵਾਂ? ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਦੱਸ, ਜਿਸਦੀ ਸਰਨ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਚਾਹੇ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਸਮਾਧੀ ਲਾ ਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਪੂਜਾ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਉਚੱਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਮੁੜ ਉਸ ਵਲ ਨਹੀਂ ਵਧਾਂਗੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਛੁਪ ਕੇ, ਉਹ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਲੋਂ ਪੁਕਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂ। “ਮੈਂ, ਜੋ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨਾਲ ਵਾਪਰਨਾ ਹੈ, ਕੀ ਕਰਾਂ? ਇਹ ਵੇਦ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਸੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।” ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਮੋਹ ਦੀ ਮਾਇਆ ਰਚੀ। ਉਸ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਬਣਾਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਪੂਰੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦੇਵੇਗੀ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਹੀ ਵੇਦ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਅੰਤਰਧਿਆਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਸੁਰ, ਜੋ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਵੱਸ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਹਾਡੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਇਹ ਜੋਗੀ ਨੰਗਾ ਹੈ, ਮੂੰਡਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਪੰਖ ਲਾਏ ਹੋਏ ਹੈ।” ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਣ ਉਪਰੰਤ, ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਆਗੂਓ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਦੱਸੋ—ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤਪ ਦਾ ਫਲ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਲਈ?” ਦਾਨਵ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਸਾਡਾ ਤਪ ਪਰਲੌਕਿਕ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ?” ਨੰਗੇ ਤਪस्वੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਮੰਨੋ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਰਹਤਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ; ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਖੁੱਲਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।” “ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੋਗੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰਾਹਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।” ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਦੈਤਿਆ ਵੇਦ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ; ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਅਧਰਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੱਚ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਝੂਠ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਰਾਹ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਹ ਉੱਚੀ ਸਚਾਈ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਫਰਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਰਜ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ। ਨੰਗੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਨਿਯਮ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਿਰੋਧੀ ਮਤ ਉਚਾਰੇ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਰੇ ਦੈਤ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਫਰਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਯੋਗ ਮੰਨਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਜਿਹੜੇ ਉਹ ਨਿਯਮ ਅਪਣਾਉਂਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹੀ ਯੋਗ ਲੱਗਣ ਲੱਗੇ। ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਵੀ, ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਵੱਸ ਆ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ; ਹੋਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ, ਤੇ ਹੋਰ, ਤੇ ਹੋਰ ਹੋਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਭ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਖਦੇ, “ਅਰਹਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।” ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੈਤ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ, ਲਾਲ ਕੱਪੜਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਜਿੱਤੂ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭਟਕਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਵਰਗ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ—” “ਤਾਂ ਪਸ਼ੂ ਹਤਿਆ ਵਰਗੇ ਪਾਪੀ ਕਰਮ ਛੱਡੋ; ਇਹ ਸਮਝੋ: ਸਭ ਕੁਝ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਹਾਸਲ ਕਰੋ। ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆਖਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਉੱਚਾ ਅੰਸ਼ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।” “ਵਾਧੂ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੁਸ਼ਟੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਦਾ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।” ਜਦ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਮਤ ਉਚਾਰਦੇ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ; ਕੁਝ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਦੇ, ਕੁਝ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਯਜਨਾ ਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ; ਇਹ ਕਥਨ ਤਰਕਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਫਲਦਾਇਕ ਹਨ; ਜੇ ਪਸ਼ੂ ਹਤਿਆ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ— ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਤੇ ਮਤਾਂ ਦੇ ਵੰਡ ਪੈ ਗਏ, ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਰ ਪਏ, ਪਰ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।