ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਸਭ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਮਹਾਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਸਰਵੋਚਤ ਸੁਭਾਵ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਦੇ ਵਰਤ ਦੇ ਕੀ ਫਲ ਹਨ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਾਸਟਰ।” ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪੂਣ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ, ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਯੋਗਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਯਾ, ਵਿਜਯਾ ਅਤੇ ਜਯੰਤੀ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਨਕਸ਼ਤਰ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪਖ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁਨਰਵਸੂ ਨਕਸ਼ਤਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ‘ਜਯਾ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ‘ਵਿਜਯਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦਿਨ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਪੂਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਨਕਸ਼ਤਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ‘ਜਯੰਤੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ, ਚਾਹੇ ਛੋਟੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਵੱਡੇ, ਉਸ ਦਿਨ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਾਪ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਧੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੂਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਹਰ ਸਾਲ ਉਸ ਦਿਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤ ਤਿਲ ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਿਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਲ ਅਨੰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਸਾਗਰ, ਕਕੁਤਸਥ ਅਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਵਲੋਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਪਾਪ ਬੋਲੀ, ਮਨ ਜਾਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਲੋਂ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਮਨੁੱਖ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਏਕਾਦਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਜੋ ਵੀ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਪਾਠ, ਹੋਮ, ਸਵਾਧਿਆਇ, ਤੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜਵੇਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਨੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਪਵਾਸ, ਰਾਤ ਦਾ ਉਪਵਾਸ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣ ਦੇ ਕੀ ਪੂਣ ਅਤੇ ਫਲ ਹਨ?” ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਦੋਂ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤੂੰ ਸ਼ੁਕਲ ਪਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰ, ਸ਼ੁਧ ਮਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾਲ, ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਯਮਿਤ ਰਹੋ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਓ, ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਦਾ ਅਠਵਾਂ ਭਾਗ ਪੂਰਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸੂਰਜ ਮੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇ। ‘ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਣਾ’ ਦਾ ਅਰਥ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ; ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਤਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤਾਰੇ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਤਪਸਵੀ ਲਈ, ਦਿਨ ਦੇ ਅਠਵਾਂ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਮਨਾਂ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਵੇਰੇ, ਵਰਤਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਸ਼ੁਧ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਘੱਟ, ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਮੱਧਮ, ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ, ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਪਾਪ ਅਤੇ ਪੂਣ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਸ਼ੁਧ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ, ਉੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਚੱਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕਰ, “ਹੇ ਮਿੱਟੀ, ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ; ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਲੋਭ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਕਾਗਰਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾਲ।” ਜੋ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਧੋਖੇਬਾਜ ਹਨ, ਜੋ ਝੂਠ ਦੇ ਵਿਰਧ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ। ਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ—ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ ਰਹੋ। ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਥੇ ਭੋਜਨ ਚੜ੍ਹਾ, ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਦੀਵਾ ਜਗਾ। ਉਸ ਦਿਨ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਸੰਭੋਗ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਓ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜਾਗਦੇ ਰਹੋ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿਓ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਮਾਫੀ ਮੰਗੋ। ਜਿਵੇਂ ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ, ਤਿਵੇਂ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਵੀ, ਇਹ ਵਰਤ ਇਸੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰ; ਦੋਵੇਂ ਏਕਾਦਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਹੇ ਪਾਰਥ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਉਗਣ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ। ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਸੋਲਾਂ ਹਿੱਸਾ ਫਲ ਵੀ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜੋ ਚਾਰ ਲੱਖ ਦਾਨ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ ਤੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਸੋਲਾਂ ਹਿੱਸਾ ਫਲ ਵੀ, ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰ/ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਪੂਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਉਹ ਫਲ ਹੈ ਜੋ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਜਨਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜਿੰਨਾ ਫਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਸ ਤੋਂ ਸੋ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਫਲ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦੇਣ ਦਾ ਪੂਣ ਵੀ, ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਪੂਣ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।