ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਦਿੱਸੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈਂ?’’ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ, ‘‘ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਇਹ ਮੇਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ, ਤੇਰੇ ਮੋਹ-ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ।’’ ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘‘ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਵ-ਲੋਕ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾ, ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।’’ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਪੁਰਾਣਾ ਘਟਨਾ ਯਾਦ ਕਰਵਾਈ, ‘‘ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਚੇਲਾ ਕਚ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਾਨਵ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇਰਾ ਇੱਥੇ ਆਉਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।’’ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਗੁਰੂ ਮੁਸਕੁਰਾਏ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, ‘‘ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੋਰ ਹੋਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਕੁਝ ਲੋਕ ਰੂਪ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵੀ ਚੁਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਵਧ ਦਾ ਪਾਪ ਲੱਗਿਆ ਸੀ।’’ ‘‘ਤੇਰੇ ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਾਪ ਓਹਲੇ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਹੇ ਅੰਗਿਰਸਪੁਤ੍ਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ।’’ ‘‘ਇਹ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਦਾਨਵੋ, ਵੇਖੋ! ਇਹ ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨ ਆਇਆ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ।’’ ‘‘ਇਸ ਲਈ, ਇਸਨੂੰ ਬੇੜੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿਓ।’’ ਫਿਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: ‘‘ਇਸ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦਾਨਵ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ। ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਸ ਦੁਸਟ ਵੱਲੋਂ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।’’ ‘‘ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਕਿਉਂ ਬਣਾਇਆ? ਇਹ ਅੰਗਿਰਸਪੁਤ੍ਰ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹੀ ਹੈ।’’ ‘‘ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਤੁਸੀਂ ਠੱਗੇ ਗਏ ਹੋ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਪਾਸੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਮੈਂ ਡਰ ਕਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਧਰੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਜਦ ਮੈਂ ਜਲ ਵਿਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੀ ਲਿਆ ਸੀ।’’ ‘‘ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਸੌ ਸਾਲ ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ, ਬੀਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ।’’ ‘‘ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਬੀਜ ਸਬੰਧੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਮੰਗ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਧਨੁਧਾਰੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।’’’ ‘‘ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਪਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਵਰਦਾਨ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਸਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਣ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ।’’ ‘‘‘ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ’, ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਘਰ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣ ਗਿਆ।’’ ‘‘ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਸੁਣ।’’ ਫਿਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: ‘‘ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ—ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਨੂੰ ਠੱਗਣ ਲਈ।’’ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, ‘‘ਠੀਕ ਕਿਹਾ, ਠੀਕ ਕਿਹਾ! ਪੁਰਾਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿਓ, ਜੋ ਵੀ ਉਹ ਹੈ।’’ ‘‘ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਚਲਾ ਜਾਵੇ।’’ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਕਾਵ੍ਯ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਇਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੇਖਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਆਪਣੀ ਲਕੜੀ ਤੇ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਕੇ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁੱਖੀ ਰਹੋ।’’ ‘‘ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੋ!’’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਾਵ੍ਯ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਪੋ-ਵਨ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, ‘‘ਇਸ ਨਾਸੀਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ, ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਐਸਾ ਗਿਆਨ ਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਸਕੀਏ।’’ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਜੋ ਕਾਵ੍ਯ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, ‘‘ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੁਸੀਂ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀ ਵੀ ਸੀ।’’ ‘‘ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਰਹੋ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਦੈਤਿਓ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਇਹ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਿਗ, ਯਜੁਸ ਤੇ ਸਾਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਇੱਥੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਜੋ ਯਜ੍ਨ ਤੇ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਛੋਟੇ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਿਰਫ਼ ਸੰਸਾਰੀ ਲਾਭ ਲਈ—ਇਹ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਕਰਮ, ਜਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਮ—’’ ‘‘ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਅਰਧ-ਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਜਦ ਅਧਰਮ, ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਹਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਆਪਣੀ ਅਰਧਾਂਗੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?’’ ‘‘ਜੋ ਭੂਤ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ; ਵਿਸ਼ਵ ਵੀ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।’’ ‘‘ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਹਿੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾਵੇ? ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਰਜੋਗੁਣੀ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਵੈਦਿਕ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੰਸਕ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਦਈ, ਮਾਸ ਖਾਉਂਦੇ ਤੇ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ।’’ ‘‘ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਧਰਮ ਕੌਣ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?’’ ‘‘ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਕਰਮ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਯਜ੍ਨ ਜਾਂ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ—ਜਿੱਥੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ।’’ ‘‘ਜੇ ਜਾਨਵਰ ਮਾਰ ਕੇ, ਲਹੂ ਵਗਾ ਕੇ ਯਜ੍ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਨਰਕ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?’’ ‘‘ਜੇ ਇੱਥੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਲਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਪਰ ਆਪ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।’’ ‘‘ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਹੇ ਦਾਨਵੋ, ਨਾ ਸਵਰਗ ਹੈ ਨਾ ਮੁਕਤੀ।’’ ‘‘ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ, ਜੋ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਨ ਪਿਆਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਸ ਵਰਗਾ ਮਾਸ ਕਿਵੇਂ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?