ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵ! ਇਹ ਮਹਾਨ ਮਹਾਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।" ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇਹ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਮੰਗਲਦਾਇਕ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮਨਾਇਆ ਹੈ। ਜਯਾ, ਵਿਜਯਾ ਅਤੇ ਜਯੰਤੀ - ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰਤ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁਨਰਵਸੂ ਨਕਸ਼ਤਰ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ 'ਜਯਾ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਦਿਨ 'ਵਿਜਯਾ' ਕਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਹੀ, ਉਸ ਦਿਨ ਹੋਮ ਜਾਂ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਕਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਿਆ ਨਕਸ਼ਤਰ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਦਿਨ 'ਜਯੰਤੀ' ਕਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ, ਚਾਹੇ ਛੋਟੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਵੱਡੇ, ਉਹ ਦਿਨ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਧੋਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸ਼ੁਕਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦਿਨ ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਜੋ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਿਨ ਜਗਤ ਦੇ ਪਾਲਕ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਰਤ ਦਾ ਫਲ ਅਨੰਤ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਸਾਗਰ, ਕਕੁਤਸਥ ਅਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੂੰ ਭਜਣ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਪਾਪ ਬਚਨ, ਮਨ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਧੋ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਨਾਲ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਏਕਾਦਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਪਾਠ, ਹੋਮ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ – ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਲੋਕ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਵਰਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜਵੇਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਜੀ ਨੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੋ ਕੇ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਵਰਤ, ਰਾਤ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?" ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਦੋਂ ਠੰਢੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਰਥ, ਕਾਲੀ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਤੀਥੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰੋ। ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਰਹੋ, ਅਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 'ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਣਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅੰਧੇਰੇ ਵਿੱਚ ਖਾਓ, ਪਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਜਦੋਂ ਤਾਰੇ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪੈਣ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਠੀਕ ਹੈ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਲਈ ਅੱਠਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਮਨਾਹੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ, ਵਰਤ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮਧਿਆਨ ਵੇਲੇ, ਪਾਰਥ, ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨ੍ਹਾਵੇ। ਕੁਆਂ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਘੱਟ, ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਮੱਧਮ, ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨ੍ਹਾਓ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਘੋੜੇ, ਰਥ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪੈਰ ਰੱਖ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ। ਨ੍ਹਾਉਣ ਸਮੇਂ, ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, "ਹੇ ਮਿੱਟੀ! ਮੇਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇ।" ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਲੋਭ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਪਖੰਡੀ, ਝੂਠ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ। ਮਾੜੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਪਰਾਈ ਜਾਇਦਾਦ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਪਰਾਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚੋ। ਫਿਰ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਭੋਜਨ ਭੇਟ ਕਰੋ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਦੀਵਾ ਜਗਾਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪੂਰਬੀ ਯਮੁਨਾ 'ਚ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਪੁੰਨ ਇਕੋ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣਾਂ 'ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਢੇਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਪਾਪ ਤੇ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਰਤ ਨਾਲ ਹੀ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਜਲਦੀ ਸੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਵਰਤ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਖੁਦ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਰਸਤੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਸੈਂਕੜੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਹੋਣ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਵੈਸ਼ਨਵ ਵਰਤ ਲਿਖ ਕੇ ਜਾਂ ਦੱਸ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦੁਜਾਤੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ! ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਇਹ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਵਰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਰਾਦ੍ਹ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਭੂਤ ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਕਥਾ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਰਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮਹਾਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਵਰਗੇ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੁੱਲ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।