ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਹਰੀ ਨੇ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ? ਇਸ ਉੱਤੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਕਈ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਏ। ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਤਾਰ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਪਹਿਲਾ ਨਰਸਿੰਘ, ਦੂਜਾ ਵਾਮਨ, ਤੀਜਾ ਵਰਾਹ, ਚੌਥਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਥਨ, ਪੰਜਵਾਂ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਛੇਵਾਂ ਆਡੀਬਕ, ਸੱਤਵਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼, ਅੱਠਵਾਂ ਅੰਧਕਾਸੁਰ ਦਾ ਵਧ, ਨੌਵਾਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਨਾਸ, ਦਸਵਾਂ ਝੰਡਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਾਲਾਹਲ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ। ਬਾਰਵਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਕੋਲਾਹਲ ਦਾ ਯੁੱਧ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰਸਿੰਘ ਨੇ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੁ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਵਾਮਨ ਨੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਜਿੱਤਣ ਵੇਲੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ। ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੁਇਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਵਰਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚਲੇ ਨੂੰ ਦੋ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਥਨ ਦੌਰਾਨ ਇੰਦਰ ਨੇ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ। ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਰੋਚਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਤਾਰਕਾ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗ ਕੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੇ ਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜੀਵਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਅੰਧਕਾਸੁਰ ਦੇ ਵਧ ਸਮੇਂ ਦੈਤ, ਪਿਸਾਚ ਅਤੇ ਦਾਨਵ — ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਮਾਰੇ। ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਭਿਆਨਕ ਕੋਲਾਹਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਮਹਿੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਤੇ ਯੋਗ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਹਿੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਵਜਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਾਨਵ, ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਦਸ ਵੱਡੇ ਯੁੱਧਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ। ਇਹ ਸਭ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ, ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਸੌ ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਤਕ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਬਹੱਤਰ ਹੋਰ ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਅਤੇ ਅਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਲੀ ਨੇ ਫੇਰ ਸੌ ਕਰੋੜ, ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਵੀਹ ਲੱਖ ਸਾਲ ਤਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਬਲੀ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸੁਖ ਮਾਣਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਦੈਤ ਜਿੱਤ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਹਿੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋਕੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਅਜੇ ਅਧੂਰੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਵੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬਾਕੀ ਸਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਫੇਰ ਪਾਕ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਰਾਜ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਯਜਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਯਜਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਵੀ ਕੋਲ ਗਏ। ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਾਡਾ ਰਾਜ ਮਘਵਾਨ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ, ਯਜਨਾ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਆਓ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀਏ।” ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਵੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਡਰੋ ਨਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਬਚਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।” ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕਵੀ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਰ ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਕਵੀ ਸਾਡੀ ਸਭ ਕੁਝ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੜਪ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚਲੋ ਜਲਦੀ ਕਰੀਏ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਉਥੋਂ ਨਿਕਾਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਬਚਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜੀਏ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁੱਸੇ ਚੜ੍ਹੇ ਦੇਵਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਦ ਉਹ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਦੈਤ ਕਵੀ ਕੋਲ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਦੌੜੇ। ਦੇਖ ਕੇ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਵੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਪੀੜਤ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਕਵੀ ਨੇ ਡਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਏ। ਫਿਰ ਕਵੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵਾਮਨ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਏ ਹਨ। ਬਲੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਜੰਭ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਵਿਰੋਚਨ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਬਾਰਾਂ ਮਹਾਨ ਦੈਤ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੀ ਬਚੇ ਹੋ। ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਕੋਈ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਮਹਾਦੇਵ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਜਿੱਤ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਲੈ ਆਵਾਂਗਾ। ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਅਟੱਲ ਮੰਤ੍ਰ ਮਿਲ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਮੁੜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਾਂਗੇ ਤੇ ਜਰੂਰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।” ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਰਥ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗੇ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ, ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖੇ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਗਏ।