ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵੰਸ਼ ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਫਲ-ਫੂਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਕੁਬੇਰ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ ਮਣਿਧਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਸਾਥੀ, ਸਤ੍ਯਕੀ, ਨਾਰਦ, ਸ਼ਿਵ, ਧਨਵੰਤਰੀ, ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ—all ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜੀਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਜੀਵ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਕਿਉਂ ਆਏ? ਇਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਗਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀ ਹੈ? ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਜਨਮ ਲਿਆ? ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ? ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸੋ।" ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੁਣੋ, ਰਾਜਨ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਮਾ ਨਿਕੰਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ ਦੇਵਾਂ, ਦੈਤਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ, ਮਹਾਦੈਤ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਬਲੀ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਸੀ; ਦਸ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰ ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਹਾ। ਦੇਵ-ਦੈਤ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਰਹੇ; ਬਲੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਇਕ ਵੱਡੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੇਵ-ਦੈਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ; ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਇਹ ਜੰਗ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ—ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹਰੀ ਨੇ ਦੇਵ-ਦੈਤਾਂ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ?" ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ, ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਾਂ ਹੋਈਆਂ।" ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਤਾਰ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾ ਨਰਸਿੰਘ, ਦੂਜਾ ਵਾਮਨ, ਤੀਜਾ ਵਰਾਹ, ਚੌਥਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮंथਨ। ਪੰਜਵਾਂ ਤਾਰਕਾ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ, ਛੇਵਾਂ ਆਡੀਬਕਾ, ਸੱਤਵਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ। ਅੱਠਵਾਂ ਅੰਧਕਾ ਦਾ ਵਧ, ਨੌਵਾਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼; ਦਸਵਾਂ ਧਵਜ, ਤੇ ਫਿਰ ਹਾਲਾਹਲ। ਬਾਰਵਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਕੋਲਾਹਲ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ; ਨਰਸਿੰਘ ਨੇ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਵਾਮਨ ਨੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ; ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਦੁੰਦ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਵਰਾਹ ਦੇ ਦੰਦ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ; ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮंथਨ ਦੌਰਾਨ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ। ਵਿਰੋਚਨ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਤੇ ਤਾਰਕਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੇਵ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ, ਤੇ ਰਕਸ਼ਕ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੇ ਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੈਤਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਅੰਧਕਾ ਦੇ ਵਧ ਵਿੱਚ ਦੈਤ, ਭੂਤ ਤੇ ਦਾਨਵ, ਦੇਵ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਮਾਰੇ। ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ, ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਕੋਲਾਹਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਫਿਰ, ਮਾਯਾ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਜਰੀਏ, ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਵਜਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ। ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵ, ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ; ਇਹ ਦਸ ਮੁੱਖ ਜੰਗਾਂ ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਇਕ ਸੌ ਕਰੋੜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਚਮਕਿਆ। ਫਿਰ, ਬਹਤਰ ਕਰੋੜ ਤੇ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੇ ਇਕ ਸੌ ਕਰੋੜ, ਸाठ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਵੀਹ ਲੱਖ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬਲੀ ਦਾ ਰਾਜ ਚਲਿਆ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਦਾਨਵ ਜਿੱਤ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ; meanwhile, ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦ੍ਰ) ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਅਜੇ ਅਧੂਰਾ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਹੋਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ; ਫਿਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਪਾਕਾ (ਇੰਦ੍ਰ) ਦਾ ਰਾਜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਯਜਨ ਦੇਵਾਂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਜਦ ਯਜਨ ਦੇਵਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਮਗਵਾਨ (ਇੰਦ੍ਰ) ਨੇ ਸਾਡਾ ਰਾਜ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ, ਯਜਨ ਦੇਵਾਂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਚਲੋ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਾਂ।" ਕਵੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ, "ਡਰੋ ਨਾ, ਦਾਨਵੋ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਾਂਗਾ।" "ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਜੜੀਆਂ, ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਾਂ ਕੋਲ ਕੇਵਲ ਥੋੜਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਜਦ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕਵੀ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਾਂ, ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਕਵੀ ਸਾਡਾ ਹਿੱਸਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਚਲੋ, ਜਲਦੀ ਕਰੀਏ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਹਟਾ ਨਾ ਦੇਵੇ; ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਈਏ।" ਫਿਰ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਾਂ ਦਾਨਵਾਂ ਕੋਲ ਆਏ; ਜਦ ਉਹ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲੱਗੇ, ਦਾਨਵ ਕਵੀ ਦੀ ਰਖਿਆ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ ਭੱਜੇ।