ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਭਗਤ ਪੁਰਸ਼ਕਰ ਅਰਣ੍ਹ੍ਹ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣਯ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਧਰਮਾਰਣਯ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਰੀਤ ਨਿਭਾਈ। ਗਯਾ ਵਿੱਚ, ਧਰਮਪ੍ਰਸ਼ਠ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਰੋਵਰ ਤੇ, ਜਾਂ ਗਯਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੀਪਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੂਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਭੂਤਪਨ ਤੇ ਬੰਧਨ ਦੋਵੇਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਸਦੇ ਹੱਥ ਤਾਮਰ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਹਨ, ਆਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਮੁੱਲ਼ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਆਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸਿੰਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਿਤਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇੱਕ ਹੀ ਕਿਰਿਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਦੋ ਲਾਭ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ; ਇੱਕ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਵੈਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਧਨ ਦਾ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਗਯਾ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧਰਮਕ ਕਿਰਿਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਭੀ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੇ ਮਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਾਨਸਾ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਜਾਂ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਮਰਤਭੂਮੀ ਤੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਫਿਰ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸਚਾਈ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਦਇਆ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਇ en ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਲਈ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਰਧਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਗਯਾ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਯਤਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਗਵ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਇੰਨਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰ ਵੀ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਧਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਉਹ ਸਮਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਕਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਨਿੰਦਤ ਹੈ; ਦਿਨ ਦੇ ਮੁਹੂਰਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁੱਲ ਪੰਦਰਾਂ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਅੱਠਵਾਂ ਮੁਹੂਰਤ ਕੁਟਪ ਕਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਕੰਮ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਕੁਟਪ ਕਾਲ ਨਾਲ ਤਲਵਾਰ-ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਕੰਬਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੋਨਾ, ਦਰਭਾ, ਤਿਲ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਅੱਠਵੇਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ-ਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੱਠ ਇੰਝ ਹਨ, ਇਹ ਕੁਟਪ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਕੁਟਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਚਾਰ ਮੁਹੂਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜ ਮੁਹੂਰਤ ਵੀ ਸਵਧਾ ਦੀ ਭੇਟ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹਨ; ਕੂਸ਼ ਘਾਹ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਤਿਲ ਵਿṣṇੁ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਲਈ ਉਚਿਤ ਸਮਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਪਾਣੀ ਦੇ ਤਰਪਣ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਤਿਲਾਂ ਸਮੇਤ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦਰਭਾ ਪਕੜ ਕੇ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਪੁੰਨ ਦਾਇਕ, ਪਵਿੱਤਰ, ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਜੋ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਗੱਲ ਤੀਰਥ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਐਲਾਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਬਿਪੱਤ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਮਾਣ-ਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ; ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁਛਿਆ: ਚੰਦ੍ਰ ਵੰਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ! ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜੇ ਹੋਏ? ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਪਹਿਲਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਅਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ 'ਅਨੰਤਰਾ' ਨਾਮ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਹਰਨਹਾਰ, ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ; ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੰਸ਼ਪਤੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਉਥੇ ਟਿਕਿਆ, ਤਾਂ ਸੋਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸੋਮਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲਿਆ, ਜੋ ਅਤ੍ਰਿ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਚੰਦਨੀ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ, ਚਲਦਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ, ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਥਾਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਜੋ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ; ਜੋ ਅਤ੍ਰਿ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਪਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਉਹ ਗਰਭ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀਆਂ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਚਤੁਰਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਹ ਗਰਭ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨ, ਹਥਿਆਰ-ਧਾਰੀ, ਪੁਰਸ਼ ਬਣਾਇਆ; ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਦ-ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਉਹਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, "ਇਹ ਸਾਡਾ ਸਵਾਮੀ ਹੋਵੇ।" ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚਮਤਕਾਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਦੇ ਛਤਰੀ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ; ਉਸ ਚਮਕ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਸੋਮਾ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਗੋਲਕ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਆਸਥਾਨ ਅਤੇ ਰਸ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੁਕਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਘਟਦਾ-ਵਧਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਪੁੱਤਰ ਦੱਖ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਤਾਈ (੨੭) ਕੁੜੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਦੱਖ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਧੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਫਿਰ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਹਜ਼ਾਰ ਤਾਕਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।