ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸੁਧਾਰਾ, ਰਾਮਤੀਰਥ, ਜਯੰਤੀਆ, ਵਿਜਯਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲਤੀਰਥ ਆਦਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਜਿਹੜੇ ਭੀ ਵਿਅਕਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਤ੍ਰਿਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਕਰਵੀਰਪੁਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਪਤਗੋਦਾਵਰੀ ਨਾਂ ਦਾ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੀਕਟ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਗਯਾ, ਰਾਜਗ੍ਰਹ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ, ਚਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਪੁਨਹਪੁਨਾ ਨਦੀ ਵਰਗੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਗਯਾ ਜਾਵੇ, ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨੀਲੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਵੰਸ਼ ਧੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼, ਹਰੇਕ ਤੀਰਥ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ, "ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਗਯਾ ਜਾ ਕੇ ਸੱਤ ਪੂਰਵਜਾਂ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇਗਾ?" ਮਾਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਾਸੇ ਵੀ ਇਹੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਗੰਗਾ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਸੰਚੈ ਵਾਹੇ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਸੱਤ ਜਾਂ ਅੱਠ ਤਿਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਵੇ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਜੰਗਲ, ਫਿਰ ਨੈਮਿਸ਼ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮਾਰਣਯ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਯਾ, ਧਰਮਪ੍ਰਿਸ਼ਠ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਰੋਵਰ ਜਾਂ ਗਯਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੀਪਲ ਹੇਠਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਕਰ ਕੇ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੀ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਦੋਵੇਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਆਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੇਠਾਂ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੂਰਵਜ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇੱਕ ਕੰਮ, ਦੋ ਲਾਭ। ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ; ਇੱਕ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦਾਣੇ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇਣ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਕੁਝ ਗਯਾ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੇ ਮਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਮਾਨਸਾ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਜਾਂ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਸੱਚਾਈ, ਦਇਆ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ; ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਵਰਗ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਲਈ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਯਾ ਦਾ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਯਤਨ ਕਰ ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਸੰਗਵ ਕਾਲ ਵੀ ਇੰਨਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰ ਵੀ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਾਮ ਵੀ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਕਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਨਿੰਦਤ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠਵਾਂ ਮੁਹੂਰਤ ਕੁਟਪ ਕਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪਨਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਟਪ ਕਾਲ ਦਾ ਸਬੰਧ ਤਲਵਾਰ-ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਕੰਬਲ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ। ਸੋਨਾ, ਦਰਭਾ, ਤਿਲ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਅੱਠਵੇਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਨਿੰਦਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਅੱਠ ਕੁਟਪ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਟਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਰ ਹੋਰ ਮੁਹੂਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਧਾ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਤਿਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਲਈ ਉਚਿਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਤਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਰਭਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪੁੰਨ, ਪਵਿੱਤਰ, ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦਾ ਵਰਣਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕੀਤਾ; ਜੋ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਚੰਦਰ ਵੰਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਦੱਸੋ, ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜੇ ਹੋਏ?" ਪੁਲਸਤਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਪਹਿਲੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਅਨੰਤਰਾ ਨਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਧੰਨਵੰਤ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਅਪਣਾਇਆ। ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਰਵੋਚ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੰਸ਼ਪਤੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੋਮਾ ਨੇ ਬੋਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੋਮਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਨਮਿਆ।