ਇਕ ਵਾਰੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ੍ਰਾਧ ਅਣਗਿਣਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਸ਼ਤਾਵਟਾ, ਜਵਾਲਾ ਨਦੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਦਵੀ ਨਦੀ, ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ। ਦੁਆਰਕਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸਰਸਵਤੀ ਵੀ ਬੜੀ ਮਹਾਨ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਾਲਵਤੀ ਨਦੀ, ਗਿਰਿਕਰਣਿਕਾ, ਧੂਤਪਾਪਾ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗੋਕਰਨ, ਗਜਕਰਨ, ਚਕਰਾ ਨਦੀ, ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ, ਸ਼ਾਕਤੀਰਥ ਅਤੇ ਨਰਸਿੰਹਾ—all ਇਹ ਸਥਾਨ ਬੜੀ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਮਹਿੰਦਰ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਦੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਸਦਾ ਅਮਰ ਅਤੇ ਅਣੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤुੰਗਭਦਰਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਚਕਰਰਥੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣਾ, ਕਾਵੇਰੀ, ਆੰਜਨਾ ਨਦੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸੰਧਿਆ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਬੜੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਤ੍ਰੈਯੰਬਕ ਤੀਰਥ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਓਥੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਭੀਮਾ ਭਗਵਾਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸੌ ਗੁਣਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਪਰਨਾ ਨਦੀ, ਵਿਅਾਸ ਤੀਰਥ, ਮਤਸਯਨਦੀ, ਕਾਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਧਾਰਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭਵਤੀਰਥ, ਜੋ ਸਦਾ ਲਈ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ, ਵੇਣਾਪੁਰ ਅਤੇ ਅਲੰਪੁਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਨ। ਅੰਗਾਰਕ, ਆਤਮਦਰਸ਼, ਅਲੰਬੁਸ਼ਾ, ਵਤਸਵ੍ਰਾਤੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਗੋਕਾਮੁਖ ਵੀ ਮਹਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੋਵਰਧਨ, ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਪੁਰਚੰਦਰ, ਪ੍ਰਿਥੂਦਕ, ਸਹਸਰਾਕਸ਼, ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼ ਅਤੇ ਕਦਲੀ ਨਦੀ—all ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਸੰਗਤ, ਇੰਦਰਨੀਲ, ਮਹਾਨਾਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯਮੇਲਕਾ ਵਰਗੇ ਨਾਂ ਵੀ ਪਿਤਰ ਦਾਨ ਲਈ ਬੜੀ ਮਾਣਯੋਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਮੌਜੂਦ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਸੌ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਹੁਦਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧਵਟ ਵੀ ਬੜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ। ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਪਰਯਟਿਕਾ ਨਦੀ ਤੇ ਵੀ ਪਿਤਰ ਦਾਨ ਸੌ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਪੰਜ ਘਾਟਾਂ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਹਜ਼ਾਰ ਲਿੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਗਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਥਾਂ ਜਮਦਗਨੀ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਪ੍ਰਤਿਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ। ਉੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ ਸ੍ਰਾਧ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਾ ਅਣਗਿਣਤ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਲਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ, ਰਘਵੇਸ਼ਵਰ, ਅਤੇ ਸੇਂਦ੍ਰਕਲਾ ਨਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਵੀ ਮਹਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਨਾਮੁਚੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ੍ਰਾਧ ਅਣੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ, ਸ਼ੋਣਪਾਤ, ਜਿੱਥੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਮੁਨੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਵੀ ਬੜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਰਸਵਤ ਤੀਰਥ, ਸਵਾਮਿਤੀਰਥ, ਮਲੰਦਰਾ ਨਦੀ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਕਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਵਿਦਰਭ, ਤੇਜ਼ ਵੱਗਣ ਵਾਲੀ ਵੇਗਾ ਨਦੀ, ਪਯੋਸ਼ਣੀ ਨਦੀ, ਕਾਵੇਰੀ, ਉੱਤਰੰਗਾ ਅਤੇ ਜਾਲੰਧਰ ਪਹਾੜ—all ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਹਡੰਡ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਵੀ ਇਸ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਰ ਥਾਂ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਕੁਬਜਾਮਰਕ ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀਪੁਲਿਨਾ, ਇਹ ਸਭ ਤੀਰਥ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਾਇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ੍ਰਾਧ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਟਠਾਹਾਸਾ, ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਤੀਰਥ—all ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ, ਕੁਸ਼ਾਵਰਤ, ਹੰਸਤੀਰਥ, ਪਿੰਡਾਰਕ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖੋਧਾਰ—all ਇਹ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਂਦੇਸ਼ਵਰ, ਬਿਲਵਕਾ, ਨੀਲਪਹਾੜ, ਬਦਰੀ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸਰਵਤੀਰਥੇਸ਼ਵਰੇਸ਼ਵਰ—all ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ। ਵਸੁਧਾਰਾ, ਰਾਮਤੀਰਥ, ਜਯੰਤੀ, ਵਿਜਯਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲਤੀਰਥ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਚੇ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਾਤ੍ਰਿਗ੍ਰਿਹ ਅਤੇ ਕਰਵੀਰਪੁਰ ਵੀ ਬੜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ। ਸਪਤਗੋਦਾਵਰੀ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਅਣੰਤ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਨ। ਕੀਕਟ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆ, ਰਾਜਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਜੰਗਲ, ਚਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਤੇ ਪੁਨਹਪੁਨਾ ਨਦੀ—all ਇਹ ਵੀ ਮਹਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ, ਜਿਸਦੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਯ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਨੀਲਾ ਬਲਦ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੌਣ ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਗਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸੱਤ ਪੂਰਖਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰੇਗਾ? ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਗੰਗਾ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਸੰਚਯ ਉਥੇ ਵਿਸਰਜਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਜਾਂ ਜੋ ਸੱਤ ਜਾਂ ਅੱਠ ਤਿਲ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਏਗਾ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਡਾ ਪੁਣਿਆਤਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ, ਸ੍ਰਾਧ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਦਾਨ ਲਈ ਅਤਿ ਉੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹਰ ਪੂਜਾ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਸੇਵਾ, ਅਣਗਿਣਤ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।