ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸੰਭੂਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰਿਧਨਵਨ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤ੍ਰੈਯਾਰੁਣ ਜਨਮੇ। ਤ੍ਰੈਯਾਰੁਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਤ੍ਯਰਥ ਜਨਮੇ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਹੋਏ। ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਤੋਂ ਰੋਹਿਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਰੋਹਿਤਾ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਕਾ, ਵ੍ਰਿਕਾ ਤੋਂ ਬਹੁ, ਤੇ ਬਹੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਗਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਬੜੇ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਹੋਏ। ਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ—ਪ੍ਰਭਾ ਅਤੇ ਭਾਨੁਮਤੀ। ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਔਰਵਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਔਰਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰ ਦਿਤੇ—ਇੱਕ ਨੂੰ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਣ ਦਾ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਪੁੱਤਰ। ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪੁੱਤਰ ਚੁਣਿਆ, ਤੇ ਭਾਨੁਮਤੀ ਨੇ ਅਨੇਕ ਪੁੱਤਰ ਚੁਣੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਸਮੰਜਸਾ ਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ਜ ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ, ਜੋ ਘੋੜਾ ਲੱਭਣ ਲਈ ਧਰਤੀ ਖੋਦਦੇ ਹੋਏ, ਵਿ्णੂ ਵਲੋਂ ਦਗਧ ਹੋ ਗਏ। ਅਸਮੰਜਸਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਦਿਲੀਪ, ਤੇ ਦਿਲੀਪ ਤੋਂ ਭਾਗੀਰਥ ਜਨਮੇ। ਭਾਗੀਰਥ ਨੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਭਾਗੀਰਥੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਇਆ। ਭਾਗੀਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਭਾਗ ਹੋਏ। ਨਾਭਾਗ ਤੋਂ ਅੰਬਰਿਸ਼, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ, ਫਿਰ ਆਯੁਤਾਯੁ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਰਿਤੁਪਰਣ ਜਨਮੇ। ਰਿਤੁਪਰਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਲਮਸ਼ਪਾਦ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਵਕਰਮ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ) ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਨਾਰਣਯਾ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਿਘਨਾ ਜਨਮੇ। ਨਿਘਨਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਅਨਾਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਦੂਜਾ, ਦੋਵੇਂ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ। ਅਨਾਮਿਤ੍ਰ ਵਣ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਗਏ। ਰਘੁ ਤੋਂ ਦਿਲੀਪ, ਦਿਲੀਪ ਤੋਂ ਅਜਾ, ਅਜਾ ਤੋਂ ਦੀਰਘਬਾਹੁ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਜਨਮੇ। ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਭ ਨਾਰਾਯਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਸਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧੂ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਮਹਾਨ ਵਲਮੀਕਿ ਨੇ ਲਿਖੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ਾ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇक्षਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ। ਕੁਸ਼ਾ ਤੋਂ ਅਤਿਥਿ, ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਾਧ, ਨਿਸ਼ਾਧ ਤੋਂ ਨਲ, ਨਲ ਤੋਂ ਨਾਭਾਗ, ਨਾਭਾਗ ਤੋਂ ਪੁੰਡਰੀਕ, ਤੇ ਪੁੰਡਰੀਕ ਤੋਂ ਖੇਮਧਨਵਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਦੇਵਨਿਕਾ, ਫਿਰ ਅਹਿਨਾਗੁ, ਫਿਰ ਸਾਹਸ੍ਰਾਸ਼ਵ, ਤੇ ਫਿਰ ਚੰਦ੍ਰਾਵਲੋਕ, ਤਾਰਪੀਡ, ਚੰਦਰਗੀਰੀ ਤੇ ਚੰਦਰ ਜਨਮੇ। ਚੰਦਰ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੋ ਨਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਵੀਰਸੇਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੈਸਧ ਵੀ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਵਸ੍ਵਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਇक्षਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰਵੀ, ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਤੇ ਸੋਮਾ ਬਾਰੇ।" ਪੁਲੱਸਤਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ, "ਠੀਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਪਰਮ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਗਰੁੱਪ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹਨ। ਚਾਰ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਤੁੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਨਿਰਾਕਾਰ ਪਿਤਰ ਵੈਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੈਰਾਜਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਬਿਨਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚੱਕਰ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਉੱਚਤਮ ਯੋਗ ਤੇ ਸਾਂਖਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਦਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਮਾਨਸ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੈਨਾਕਾ ਜਨਮੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕ੍ਰੌਚਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਕ੍ਰੌਚਾ ਚੌਥੇ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਕ੍ਰੌਚਦੀਪ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਮੇਨਾ ਨੇ ਸੁਸ਼ਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਜਣੀਆਂ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ—ਉਮਾ, ਏਕਪਰਨਾ ਤੇ ਪਰਨਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਭਰਗੁ ਨੂੰ, ਤੇ ਇੱਕ ਜੈਗੀਸ਼ਵਾਵਯ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹਿਮਾਵਤ ਨੇ ਇਹ ਧੀਆਂ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਿਤਰ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।" "ਸੋਮਪਥ ਲੋਕ, ਜਿੱਥੇ ਮਰੀਚੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਪਿਤਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੱਡੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਅਗ્નਿਸ਼ਵਾਤ ਪਿਤਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯਜਨਾ-ਪਰਾਇਣ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਚੋਦਾ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਬੜੀ ਸੋਹਣੀ ਸੀ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਅਚੋਦਾ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਇਆ। ਅਚੋਦਾ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਦਿਵ੍ਯ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਪਿਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਦੇਣ ਆਏ, ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਰੂਪੀ, ਸੁਗੰਧਤ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਲਿਪਣ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਤ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਮਾਵਸੁ, ਨੂੰ ਅਚੋਦਾ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਤੇ ਵਰ ਵਜੋਂ ਮਿਲਾਪ ਮੰਗਿਆ। ਪਰ ਇਸ ਚੁਕ ਨਾਲ ਉਹ ਯੋਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕਦੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਈ, ਪਰ ਹੁਣ ਜਗਤ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ। ਅਮਾਵਸੁ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਸਥਿਰਤਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ ਤੇ ਅਖੂਟ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।