ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੁੜਵਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾਸਤਯਾ, ਨੱਕ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸਤਯਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪਰਮ ਸੰਤੋਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਸੁਵਰਗੀ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਵਰਣੀ ਮਨੁ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਸ਼ਨੀ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਯਮੁਨਾ ਅਤੇ ਤਪਤੀ ਦੁਬਾਰਾ ਦਰਿਆ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਭਿਆਨਕ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਵਿਠੀ ਵੀ ਕਾਲ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਨੁ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਦਸ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਕੁਸ਼ਨਾਭ, ਅਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵੀ ਹੋਏ। ਨਰਿਸ਼ਯੰਤ, ਕਰੂਸ਼, ਸ਼ਰਿਆਤੀ, ਪૃਸ਼ਧ੍ਰ ਅਤੇ ਨਾਭਾਗਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਮਨੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਇਲਾ ਨੂੰ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਤਪੋਵਨ ਵੱਲ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਲਈ, ਵਰਦਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮਨੁ ਵੰਸ਼ਜ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਵਰ ਮੰਗੋ। ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਵੇ।" ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਨੁ ਨੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅਰਜ ਕੀਤੀ, "ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ।" "ਤੇਰੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਕਰਣ।" ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ "ਤੈਥੋਂ ਹੋਵੇ" ਆਖ ਕੇ, ਉਥੋਂ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਮਨੁ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਮਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇਲਾ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਰਾਵਣ, ਗਿਆ, ਜੋ ਕਲਪਦ੍ਰੁਮ ਲਤਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੋਮਾ, ਅਰਧਚੰਦ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਅਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਉਮਾ ਨਾਲ ਇਕ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ: "ਜੇ ਕੋਈ ਪੁਰਸ਼-ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਸ ਯੋਜਨ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਬਣ ਜਾਵੇ।" ਇਲਾ, ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ, ਸ਼ਰਾਵਣ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮਾਦਾ, ਮਾੜੀ ਵਾਂਗ, ਔਰਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਲਾ ਕਹਾਈ ਗਈ—ਉੱਚ, ਗੂੜ੍ਹਾ, ਭਰਪੂਰ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਲੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਕਮਰਾਂ, ਨਾਜੁਕ ਰੂਪ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਖਿਲੇ ਹੋਏ ਕੰਵਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਤੇਰੇ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਚਾਲ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਭੁਆਂਵਾਂ, ਲੰਮੇ ਬਾਹ, ਘੁੰਘਰਾਲੂ ਕਾਲੇ ਵਾਲ, ਨਰਮ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ, ਸਲੇਟੀ ਤੇ ਗੋਰੀ ਰੰਗਤ, ਸਲੇਟੀ ਨਖ, ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੋਈ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ: "ਮੇਰਾ ਪਿਓ ਜਾਂ ਭਰਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਰਖਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ? ਕਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵਿਆਹੀ ਗਈ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ ਹਨ?" ਜਦ ਉਹ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬੁਧਾ ਨੇ, ਜੋ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਇਲਾ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਕਾਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੁਧਾ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਸ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਦਿਖਣ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ, ਮੂੰਡਿਆ ਸਿਰ, ਜਲ-ਕੰਬਲ, ਪੁਸਤਕ, ਬਾਂਸ ਦੀ ਲਾਠੀ, ਜਨੇਊ ਤੇ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ, ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਂਗ, ਚੋਟੀ, ਕੰਨ-ਝੁੰਮਕੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਇਲਾ ਨੂੰ ਉਥੇ ਬੁਲਾਇਆ, ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠ ਪੰਡਾਲ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰ। ਫਿਰ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਝਿੜਕੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਘਰੋਂ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ?" "ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਚੌੜੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਆ ਜਾ, ਆ ਜਾ! ਤੂੰ ਕਿੰਨੀ ਚਿੰਤਤ ਹੈਂ ਤੇ ਕਿਸ ਗੱਲ ਲਈ?" "ਇਹ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਹੈ; ਲਗਾ ਲੋ, ਘਰ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ।" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਤਪੋਧੀ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹਾਂ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ। ਦੱਸੋ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼।" ਬੁਧਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਇਲਾ ਹੈਂ, ਸੋਹਣੀਏ; ਤੇ ਮੈਂ ਬੁਧਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਇਲਾ ਬੁਧਾ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਘਰ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਅਸਧਾਰਣ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਇਲਾ, ਉਥੇ ਵੱਸਦੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧੰਨ ਸਮਝਣ ਲੱਗੀ। "ਵਾਹ, ਕਿੰਨਾ ਉੱਚਾ ਆਚਰਣ! ਵਾਹ, ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਵੰਸ਼! ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਲਈ—ਵਾਹ, ਕਿੰਨੀ ਉੱਚੀ ਸੋਹਣੀ!" ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਇਲਾ ਨੇ ਬੁਧਾ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਇਥੇ, ਮਨੁ ਦੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਸ਼ਰਾਵਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਏ। ਉਥੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਅਸਧਾਰਣ ਘੋੜੀ ਦੇ ਦਿੱਖੀ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, "ਇਹ ਤਾਂ ਚੰਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਘੋੜੀ।" "ਇਹ ਵਧੀਆ ਘੋੜੀ ਮਾੜੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਈ?" ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ। "ਇਹ ਕੀ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਹੈ?" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੋਗ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ, ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।