ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸੰਜਨਾ ਦੀ ਛਾਂ, ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ, "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ," ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ, ਉਹ ਧਰਮਣਿਸ਼ਠਾ ਨਾਰੀ ਦੇਵਤੇ ਕੋਲ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਸੰਜਨਾ ਸਮਝ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਚਾਹਿਆ। ਇਸ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਸਾਵਰਣਿ ਮਨੂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਮਨੂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਵਰਣਿ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਉਸਨੇ ਤਪਤੀ ਅਤੇ ਤਵਸ਼ਟਰ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਛਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੰਜਨੇਯਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਛਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮਨੂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾਇਆ। ਵੱਡੇ ਮਨੂ ਨੇ ਇਹ ਭੇਦਭਾਵ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਯਮ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਪੈਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ। ਛਾਂ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੇਰਾ ਇਹ ਪੈਰ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪੀਵਣ ਅਤੇ ਲਹੂ ਵਗੇ।" ਯਮ, ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪੈਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਮਨੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਛਾਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।" ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਉਹ ਸਾਡੀ ਅਸਲ ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਡਾ ਪਿਆਰ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।" ਇਸ 'ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ? ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਸਹਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ; ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਟਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਕੀ?" ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਕਾਂਵਾ ਕੀੜਾ ਖਾਵੇਗਾ; ਇਹ ਪੈਰ ਲੂਲਾ ਅਤੇ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮ ਨੇ ਧੀਰਜ ਫੜੀ ਅਤੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਫਲ, ਝਾਗ ਅਤੇ ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪਦਮਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਯਮ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦਾ ਪਦ, ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਦੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪਦਵੀ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਦਾ ਨਿਆਂ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਮੰਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮਭੂ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪਦ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੇ, ਸੰਜਨਾ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਜਾਣ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤਵਸ਼ਟਰ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਅਸਹਿਨ ਸੀ। ਉਹ ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਈ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਤੇਰੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਰੋਕਿਆ।" ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਅਣਪਛਾਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਸਕਲੰਕ ਸੰਜਨਾ, ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਰੇਤਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮਿਹਰ ਕਰ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਘਟਾ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯੰਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਾਂਗਾ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਨੰਦਕਾਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਰਜ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵੱਖਰੀ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਜ੍ਰ ਬਣਾਇਆ। ਤਦ ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੇ ਇੱਕ ਅਤੁੱਲ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਸਨ, ਪਰ ਪੈਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਸਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਮੁੜ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੈਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਜਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਐਸਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ, ਸ਼ਾਪਤ, ਕੋੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਵੀ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਜਾਂ ਕਾਮ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਆਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਵੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਧੰਨਯ ਸੂਰਜ, ਅਮਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ। ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਉਹ ਸੰਜਨਾ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸੀ। ਸੰਜਨਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਲਝੀ ਅਤੇ ਡਰ ਕਰ ਕੇ, ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਨੱਕਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਬੀਜ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਜਨਮ ਲਏ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨੱਕ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਉਹ ਨਾਸਤਿਆ, ਜੁੜਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਕਹਾਏ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ। ਅਜੇ ਵੀ, ਸਾਵਰਣਿ ਮਨੂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਸ਼ਨੀ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਯਮੁਨਾ ਅਤੇ ਤਪਤੀ ਦੋਵਾਂ ਮੁੜ ਦਰਿਆ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਵਿਠੀ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਕਾਲ ਵਾਂਗ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਨੂ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਦਸ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ-ਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ, ਅਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ; ਨਰਿਸ਼ਯੰਤ, ਕਰੂਸ਼, ਮਹਾਂ ਸ਼ਰਯਾਤਿ, ਪ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਰ ਅਤੇ ਨਾਭਾਗ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਰਧ-ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਨ। ਮਨੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਇਲਾ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਮਨੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਨੂ ਵੰਸ਼ਜ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਵਰ ਮੰਗ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।" ਮਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ।" "ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਰਾਜਾ ਹੋਣ।" "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ," ਆਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ।