ਇੱਕ ਵਾਰ, ਅਸੀਮ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਿਥੁ ਰਾਜਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤੀਰ ਨਾਲ ਭੇਦਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਨੇ ਗਾਂ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਧਾਰ ਲਈ ਅਤੇ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਿਥੁ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਿਆ। ਧਰਤੀ, ਇੱਕ ਥਾਂ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ, ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਂ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਪ੍ਰਿਥੁ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਧਰਤੀ, ਜਲਦੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ—ਚਲ ਰਹੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਲਈ ਜੋ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇ।" ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖੋ, ਐਸਾ ਹੋਵੇ," ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥੁ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸਵਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਨੂੰ ਵਛਾ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਆ। ਉਹ ਦੁੱਧ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਨ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਾਇਆ, ਸੋਮਾ ਵਛਾ ਬਣਿਆ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੁੱਧ ਪਿਆਣ ਵਾਲਾ, ਵੈਦ ਪਾਤਰ, ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਉਸ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਤੱਤ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਾਇਆ, ਮਰੁਤ ਦੁੱਧ ਪਿਆਣ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰ ਵਛਾ, ਤੇ ਦੁੱਧ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਾਤਰ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਸੀ। ਅੰਤਕਾ ਦੁੱਧ ਪਿਆਣ ਵਾਲਾ, ਯਮ ਵਛਾ, ਤੇ ਸਵਧਾ ਤੱਤ ਸੀ। ਨਾਗਾਂ ਲਈ ਪਾਤਰ ਇੱਕ ਖੋਹ, ਤਕਸ਼ਕ ਵਛਾ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਜੋਂ ਆਇਆ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੁੱਧ ਪਿਆਣ ਵਾਲਾ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਪਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਮਿਲੀ। ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਮਾਇਆ ਪਾਤਰ ਸੀ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਤੇ ਵਿਰੋਚਨ ਵਛਾ, ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਦੁੱਧ ਪਿਆਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਾਇਆ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ। ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਾਇਆ, ਲੁਕਵੇ ਖਜਾਨੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਵਵਾਸੁ ਵਛਾ, ਤੇ ਰਤਨ ਪਾਤਰ ਸੀ। ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਚਰਬੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਲਹੂ ਦੁੱਧ ਵਜੋਂ ਪਾਇਆ, ਸੁਮਾਲੀ ਦੁੱਧ ਪਿਆਣ ਵਾਲਾ, ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਪਾਤਰ, ਤੇ ਵਛਾ ਵੀ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਾਇਆ, ਚਿਤਰਰਥ ਵਛਾ, ਤੇ ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ। ਦੋਗਧਾ, ਜੋ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦਾ ਮਾਹਰ ਸੀ, ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਵਛਾ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵਿਭਿੰਨ ਰਤਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਲਈ ਦੁੱਧ ਪਾਇਆ, ਹਿਮਵਤ ਵਛਾ, ਤੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਪਾਤਰ। ਰੁੱਖਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਰਸ ਲਈ ਦੁੱਧ ਪਾਇਆ, ਪਾਲਾਸ਼ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਪਾਤਰ, ਤੇ ਸਾਲ ਰੁੱਖ ਦੁੱਧ ਪਿਆਣ ਵਾਲਾ। ਫਿਰ, ਪਲਕਸ਼ ਰੁੱਖ ਵਛਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਿਥੁ ਰਾਜ ਕਰਦਾ, ਲੋਕ ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਧਨ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕੋਈ ਗਰੀਬੀ, ਰੋਗ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਜਾਂ ਪਾਪੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪ੍ਰਿਥੁ ਦੀ ਰਾਜ ਭੁਮਿ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਪਤਾ ਜਾਂ ਘਾਵ ਨਹੀਂ, ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼, ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਿਥੁ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਭੱਜਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਕਿਲੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਨਾ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ; ਨਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਸੀ, ਨਾ ਧਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਮਾਣ। ਪ੍ਰਿਥੁ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ, ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ। ਪਾਤਰ ਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪਤਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਯਜਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਭਵ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ। ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਿਥੁ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰਿਥਵੀ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਤੇ ਸੋਮਾ ਵੰਸ਼ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸਤਿਆ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ।" ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਪਹਿਲਾਂ, ਕਸ਼ਯਪ ਤੇ ਅਦਿਤੀ ਤੋਂ ਵਿਵਸਵਾਨ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ: ਸੰਜਨਾ, ਰਾਜਨੀ, ਤੇ ਪ੍ਰਭਾ।" ਰਾਜਨੀ, ਰੈਵਤ ਦੀ ਧੀ, ਨੇ ਰੈਵਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਤਾ, ਤੇ ਸੰਜਨਾ ਨੇ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਤੇ ਮਨੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਯਮ ਤੇ ਯਮੁਨਾ, ਤੇ ਯਮਲਾ ਜੁੜਵੇ ਜਨਮੇ; ਪਰ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੂਪ ਬਦਲ ਲਿਆ। ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਇਕ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਨਾਰੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਛਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਛਾਇਆ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ।" "ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਰੱਖ।" ਛਾਇਆ ਨੇ 'ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਕੋਲ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਵੀ, 'ਇਹ ਸੰਜਨਾ ਹੈ' ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਛਾਇਆ ਨੇ ਸਾਵਰਨਿ ਮਨੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਮਨੁ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਕਲਾਸ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਵਰਨਿ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਪਤੀ ਤੇ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਜਨਮੀ। ਛਾਇਆ ਵਿਚ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਸੰਜਨੇਯਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਜਨਮਿਆ; ਛਾਇਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਤ੍ਰ ਲਈ ਮਨੁ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸਨੇਹ ਦਿਖਾਇਆ। ਮਨੁ, ਵੱਡਾ, ਇਹ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ; ਯਮ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਮਕਾਇਆ, ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਪੈਰ ਉਠਾ ਕੇ। ਛਾਇਆ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੇਰਾ ਇਹ ਪੈਰ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਪੀੜ ਤੇ ਲਹੂ ਨਿਕਲੇ।" ਯਮ, ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ: "ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।" "ਮੈਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੀ ਮੂਰਖਤਾ ਕਰਕੇ, ਕੇਵਲ ਇਕ ਵਾਰੀ ਪੈਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਉਠਾਇਆ; ਮਨੁ ਨੇ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।" "ਉਹ ਸਾਡੀ ਅਸਲ ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਨੇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ।" ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ?" "ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਸੁਖ ਲਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦਾ? ਜਾਂ, ਇਹ ਕਰਮ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਕੀ?