ਪੁਲਤੱਸਯ ਜੀ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਪੁੱਛੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੂੰ “ਭੂਮੀ” ਨਾਮ ਕਿਉਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ “ਗੌਰੀ” ਕਿਉਂ ਕਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅੰਗ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੌਤ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵੇਨ ਸੀ। ਵੇਨ ਧਰਤੀ ਦਾ ਬੜਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਅਧਰਮ ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਅਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ, ਹੋਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਛੀਣ ਲਿਆ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹਠ ਤੇ ਡਿੱਠਾ ਰਿਹਾ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਅਖੀਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਵਿਅਵਹਾਰ ਤੋਂ ਡਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਮਥਿਆ। ਉਸ ਮਥਣ ਤੋਂ ਮਲੇਛ ਜਾਤੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਮਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਕਾਜਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਇੱਕ ਧਰਮੀ, ਧਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤ੍ਰ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼, ਤੀਰ ਤੇ ਗਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਦਿਵਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਤਨ ਜੜੇ ਕਵਚ ਤੇ ਕੰਗਣ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪૃਥੁ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ, ਪૃਥੁ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਾ ਯਜ్ఞ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਨਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਜਰੂਰੀ ਚੀਜਾਂ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪૃਥੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸੀਮ ਤੇਜ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤੀਰ ਨਾਲ ਭੇਦਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਧਰਤੀ, ਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਣ ਲੱਗੀ। ਪૃਥੁ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। ਧਰਤੀ ਇਕ ਥਾਂ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, “ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਪૃਥੁ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਸਤਗੁਣ ਵਾਲੀ, ਜਲਦੀ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ—ਚਲਤ ਅਤੇ ਅਚਲਤ—ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ।” ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਐਸਾ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ ਪૃਥੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸਵਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦੁੱਧ ਉਹ ਭੋਜਨ ਬਣਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦਿੱਤਾ, ਸੋਮ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾਇਆ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੁੱਧੀ ਬਣੇ, ਭਾਂਡਾ ਵੇਦ ਸੀ, ਅਤੇ ਤੱਤ ਤਪੱਸਿਆ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧਿਆ; ਮਰੁਤ ਦੁੱਧੀ, ਇੰਦਰ ਵੱਛਾ, ਦੁੱਧ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਭਾਂਡਾ ਸੋਨਾ ਸੀ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਸੀ, ਅੰਤਕਾ ਦੁੱਧੀ ਅਤੇ ਯਮ ਵੱਛਾ, ਦੁੱਧ 'ਸਵਧਾ' ਸੀ। ਨਾਗਾਂ ਲਈ ਭਾਂਡਾ ਬਿਲ, ਤਕਸ਼ਕ ਵੱਛਾ, ਦੁੱਧ ਵਿਸ਼ ਸੀ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੁੱਧੀ ਸੀ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਨਾਲ ਦੁੱਧਿਆ, ਦੁੱਧ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਾਇਆ ਭਾਂਡਾ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਤੇ ਵਿਰੋਚਨ ਵੱਛੇ, ਦੁੱਧੀ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ, ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਮਾਇਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧਿਆ, ਵਿਸ਼ਵਾਸੁ ਵੱਛਾ, ਰਤਨ ਭਾਂਡਾ, ਲੁਕਵੇਂ ਖਜਾਨਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੇ ਚਰਬੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਖੂਨ ਦੁੱਧਿਆ; ਸੁਮਾਲੀ ਦੁੱਧੀ ਸੀ, ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ, ਅਤੇ ਵੱਛਾ ਵੀ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾਇਆ, ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧਾਂ ਦੁੱਧੀਆਂ। ਡੋਗਧਾ, ਜੋ ਅਥਰਵਵੇਦ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾਕੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਰਤਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੇ ਇਲਾਹੀ ਜੜੀਆਂ ਲਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧਿਆ, ਹਿਮਾਵਤ ਵੱਛਾ, ਪੱਥਰ ਦਾ ਭਾਂਡਾ। ਰੁੱਖਾਂ ਨੇ ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਰਸ ਦੁੱਧਿਆ, ਸਾਲ ਰੁੱਖ ਦੁੱਧੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਪਲਕਸ਼ ਰੁੱਖ ਵੱਛਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧਿਆ। ਜਦੋਂ ਪૃਥੁ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਧਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਨਾ ਤੰਗੀ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਬਿਮਾਰੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਜਾਂ ਪਾਪੀ ਰਹਿੰਦਾ। ਪૃਥੁ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਪਤਾ ਜਾਂ ਚੋਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਲੋਕ ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ, ਦੁੱਖ-ਤਕਲੀਫ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਲਾਈ ਮਿਲੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਨਾ ਪਿੰਡ, ਨਾ ਕਿਲੇ, ਨਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ। ਨਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਧਨ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਲਈ ਆਦਰ। ਪ੍ਰਜਾ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਰਹਿੰਦੀ। ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਧਰਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪૃਥੁ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਚੱਲੀ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪૃਥਿਵੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਫਿਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਸੋਮ ਵੰਸ਼ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੋ।” ਪੁਲਤੱਸਯ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਤੋਂ ਵਿਵਸਵਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਤਨੀਆਂ: ਸੰਜਨਾ, ਰਾਜਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾ ਸਨ। ਰਾਜਨੀ, ਜੋ ਰੈਵਤ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਨੇ ਰੇਵਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਨੂੰ ਜਨਮਿਆ। ਸੰਜਨਾ ਤੋਂ ਤਵਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਮਨੁ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਯਮ ਤੇ ਯਮੁਨਾ, ਅਤੇ ਜੁੜਵਾ ਯਮਲ ਵੀ ਜਨਮੇ। ਪਰ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਨਾ ਸਕਣ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਬਦਲ ਲਏ। ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਇਕ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਛਾਇਆ ਰੱਖਿਆ। ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਛਾਇਆ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਲਤੱਸਯ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਮ, ਪૃਥੁ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਤੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ।