ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀਆਂ ਵਾਰੀਆਂ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਹਰ ਇਕ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਨੂਆਂ ਦੀ ਵਾਰ ਹੋਈ। ਪਹਿਲੀ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੱਤਾ, ਅਗਨੀ, ਚਯਵਨ, ਸਤੰਭ, ਪ੍ਰਾਣ, ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਅਰਵਾ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਬਣੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਕਹਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਵੀੰਦ੍ਰ, ਸੁਕ੍ਰਿਤ, ਮੂਰਤੀ, ਆਪ ਅਤੇ ਜੋਤਿਰਥਾ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੰਸ਼ਜ ਬਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਈ। ਇਹ ਦੂਜੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਮ ਨਾਮਕ ਮਨੂ ਨੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ: ਈਸ਼, ਊਰਜ, ਤਨੂਜ, ਸ਼ੁਚਿ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਮਧੁ, ਮਾਧਵ, ਨਭਸੀ, ਨਭਸ, ਸਹਾ ਅਤੇ ਸਹਸਯਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਭਾਨਵ ਦੇਵਤੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੌਕਭਿੰਡੀ, ਕੁਤੁੰਡਾ, ਦਾਲਭਿਆ, ਸ਼ੰਖ, ਪ੍ਰਵਾਹਿਤਾ, ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਸੰਮਿਤੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵਧੇ। ਚੌਥੀ ਮਨਵੰਤਰਾ, ਜੋ ਤਾਮਸਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਪੀ, ਪ੍ਰਥੁ, ਅਗਨੀ, ਅਕਪੀ, ਕਵੀ, ਜਨਯਧਾਮਨ ਅਤੇ ਔਨਉ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹੋਏ। ਸਾਧਿਆ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਾਰ ਆਈ। ਤਾਮਸਾ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ: ਅਕਲਮਸ਼ਾ, ਤਪੋਧਨਵਿਨ, ਤਪੋਮੂਲਾ, ਤਪੋਧਨ, ਤਪੋਰਾਸ਼ੀ, ਤਪਸਯਾ, ਸੁਤਪਸਯਾ ਅਤੇ ਪਰੰਤਪਾ—ਇਹ ਸਭ ਨੇ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਇਆ। ਪੰਜਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰਾ, ਰੈਵਤ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ: ਦੇਵਬਾਹੁ, ਸੁਬਾਹੁ, ਪਰਜਨਯ, ਸਮਯੋ ਰਿਸ਼ੀ, ਹਿਰਣਯਰੋਮ, ਸਪਤਾਸ਼ਵ। ਭੂਤ ਰਾਜਾ ਦੇਵਤੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਯਾਦ ਆਈਆਂ। ਰੈਵਤ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ: ਅਵਸ਼ਾ, ਤਤਵਦਰਸ਼ਿਨ, ਵੀਤਿਮਾਨ, ਹਵਯਪਾ, ਕਪੀ, ਮੁਕਤਾ, ਨਿਰੁਤਸੁਕ, ਸਤਵਾ, ਨਿਰਮੋਹਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ—ਇਹ ਸਭ ਧਰਮ, ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਭ੍ਰਿਗੁ, ਸੁਧਾਮਾ, ਵੀਰਜਾ, ਸਹਿਸ਼ਣੁ, ਨਾਰਦ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਕ੍ਰਿਤੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹੋਏ। ਚਾਖਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਲੇਖਾ ਕਹਾਏ, ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਹੀਂ। ਵਿਭਵਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਥਕਚਾਨੂ ਆਕਾਸ਼ਵਾਸੀ ਹੋਏ। ਚਾਖਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ: ਰੁਰੂ ਆਦਿ। ਇਹ ਸਭ ਵੰਸ਼ਜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਣਤੀ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਵਰਣਨ ਹੋ ਚੁਕਾ। ਹੁਣ ਸੱਤਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰਾ—ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਈ। ਅਤ੍ਰੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਕਸ਼ਯਪ, ਗੌਤਮ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਯੋਗੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਸ਼ਕਤਿਸਾਲੀ, ਜਮਦਗਨੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਾਵਰਨਿ ਮਨੂ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਉਣੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਥਾਮਨ, ਸ਼ਰਦਵਾਨ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਗਾਲਵ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਕਾਸ਼ਯਪ, ਅਤੇ ਰਾਮ—ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਣਗੇ। ਅਰਕ ਸਾਵਰਨਿ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਧ੍ਰਿਤੀ, ਵਰੀਯਾਨ, ਯਵਸੁ, ਸੁਵਰਨ, ਧ੍ਰਿਤੀ (ਫਿਰ), ਵਰੀਸ਼ਣੁਵੀਰਯ, ਸੁਮਤੀ, ਵਾਸੁ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਸ਼ਕਤਿਸਾਲੀ—ਇਹ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ। ਰੁਚੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੌਚਿਆ ਹੋਵੇਗਾ; ਭੂਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੌਤਿਆ ਮਨੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਮੇਰੁਸਾਵਰਨਿ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਨੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ; ਰਭੂ, ਰਤੁਧਾਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨਾ ਵੀ ਮਨੂ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਨੂਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਕ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬਾਅਦ ਭੀਸ਼ਮਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਈ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਜਦ ਰਾਜੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਧਰਤੀ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ?" "ਅਤੇ 'ਭੂਮੀ' ਨਾਮ ਕਿਉਂ ਪਿਆ? ਉਸ ਨੂੰ 'ਗੌਰੀ' ਕਿਉਂ ਆਖਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਕੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ?" ਤਦ ਪੁਲਸ੍ਤਿਆ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਅੰਗਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੌਤ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੈਨਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ਕਤਿਸਾਲੀ ਰਾਜਾ, ਪਰ ਅਧਰਮ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ।" "ਉਹ ਅਧਰਮ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਠਾ ਲੈ ਗਿਆ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਸੁਧਰਿਆ ਨਹੀਂ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਫਿਰ, ਨਿਰਪਾਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਗੜਿਆ। ਇਸ ਰਗੜ ਤੋਂ ਮਲੇਛ ਜਾਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਮਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਕਾਜਲ ਵਰਗੀ ਕਾਲੀ ਜਾਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਪਿਤਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇੱਕ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਧਰਮ ਦਾ ਕਰਤਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।" "ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਧਨੁ, ਤੀਰ, ਗਦਾ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਦਿਵਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਰਤਨ ਕਵਚ ਤੇ ਕੰਗਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ।" "ਉਹ 'ਪ੍ਰਥੁ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ।" "ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਨ ਧਰਮ, ਨ ਹੋਮ, ਨ ਪਾਠ ਸੀ—ਇਹ ਸਭ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਸੀ...