ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਮਰੁਤ ਬਣ ਗਏ; ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ, ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਰਹੇ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ।" ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜਦੋਂ ਪෘਥੁ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਮਰਾਟ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਪੌਦੇ, ਯਜਨਾਂ, ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਤਪ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ, ਵਿਸ਼੍ਰਵਣ ਨੂੰ ਧਨ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ-ਗਰਭੀ ਨੂੰ ਤਾਰਿਆਂ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ, ਰੁੱਖਾਂ, ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ।" "ਪ੍ਰਥੁ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸੂਰਜਾਂ ਦਾ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵਾਸੁ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ, ਦਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਮਰੁਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ।" "ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ, ਯਮ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪਿਸ਼ਾਚ, ਰਾਖਸ਼, ਪਸ਼ੂ, ਭੂਤ, ਯਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਵੇਤਾਲਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ।" "ਹਿਮਾਲਾ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਨੂੰ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਨਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੀਤਾ।" "ਵਾਸੁਕੀ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾਗਾਂ ਦਾ; ਤਕ੍ਸ਼ਕਾ ਸਰਪਾਂ ਦਾ; ਅਤੇ ਏਰਾਵਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਹੈ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ।" "ਸੁਪਰਣ ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ, ਉੱਚੈਹ੍ਸ਼੍ਰਵਸ ਨੂੰ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ, ਬਲਦ ਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਪਲਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੀਤਾ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ, ਫਿਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ; ਪੂਰਬ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਸੁਵਰਮਾਣਾ ਅਤੇ ਅਰਾਤਿਕੇਤੂ ਨਾਮਕ ਬਣਾਇਆ।" "ਦੱਖਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ੰਖਪਦ, ਪੱਛਮ ਦਾ ਸਕੇਤੁਮੰਤ, ਅਤੇ ਭੁਵਨਾਨ੍ਡਗਰਭਾ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ।" "ਹਿਰਣਯਰੋਮਾਣਾ, ਜੋ ਬਦਲਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣਿਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਚਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਥੁ, ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।" "ਜਦੋਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਯੁਗ ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਯੁਗ ਮੁੜ ਆਇਆ, ਤਦ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਚਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਕਲਿਤ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ।" "ਹੁਣ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤ੍ਰਾਂ, ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਕਰਤਬ, ਕਲਪ ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ।" "ਇਕਾਗ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਸਾਫ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਗੌਰਵ: ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।" "ਸੱਤ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ—ਮੌਜੂਦ ਸਨ; ਆਗਨੀਧ੍ਰ, ਆਗਨੀਬਾਹੂ, ਵਿਭੂ ਅਤੇ ਸਵਨਾ ਵੀ ਸਨ।" "ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ, ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ, ਭਵ੍ਯ, ਮেধਾ, ਮেধਾਤਿਥੀ, ਵਾਸੁ—ਇਹ ਦਸੇ, ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।" "ਜਗਤ ਦੇ ਵਿਗਾਸ ਦੀ ਗਾਥਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਨਭੋਨਭਾ, ਪ੍ਰਭ੍ਰਿਤੀ, ਭਾਵਨਾ, ਅਤੇ ਕੀਰਤਿਵਰਧਨ।" "ਦੱਤਾ, ਅਗਨੀ, ਚ੍ਯਵਨ, ਸਤੰਭ, ਪ੍ਰਾਣ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਅਤੇ ਅਰਵਾ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇ।" "ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ਾ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ: ਹਵੀੰਦ੍ਰ, ਸੁਕ੍ਰਿਤ, ਮੂਰਤੀ, ਆਪ, ਅਤੇ ਜੋਤਿਰਥਾ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸਨ, ਨਾਂ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ; ਇਹ ਦੂਜੇ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਗਲਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੀਜੇ ਸ਼ੁਭ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਦੀ ਗਾਥਾ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਉੱਥੇ, ਮਨੂ ਉਤ੍ਤਮ ਨੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ।" "ਇਸ਼ਾ, ਊਰਜਾ, ਤਨੂਜਾ, ਸ਼ੁਚੀ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਮਧੂ, ਮਾਧਵ, ਨਭਸੀ, ਅਤੇ ਨਭਸ।" "ਸਹਾ ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਯਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤ੍ਤਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਭਾਨਵ ਦੇਵਤਾ ਸਨ, ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੱਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਕੌਕਭਿੰਡੀ, ਕੁਤੁੰਡਾ, ਦਾਲਭਯ, ਸ਼ੰਖ, ਪ੍ਰਵਾਹਿਤਾ, ਮਿਤੀ, ਅਤੇ ਸੰਮਿਤੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵਧੇ।" "ਚੌਥਾ ਮਨਵੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਤਾਮਸਾ ਨਾਮਕ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: ਕਪੀ, ਪ੍ਰਥੁ, ਅਗਨੀ, ਅਕਪੀ, ਅਤੇ ਕਵੀ।" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨ੍ਯਧਾਮਨ ਅਤੇ ਆਉਨਉ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਂ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸਾਧ੍ਯਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਤਾਮਸਾ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਉਲੇਖਿਤ ਹਨ।" "ਅਕਲਮਸ਼ਾ, ਤਪੋਧਨਵਿਨ, ਤਪੋਮੂਲਾ, ਤਪੋਧਨਾ, ਤਪੋਰਾਸ਼ੀ, ਤਪਸ੍ਯਾ, ਸੁਤਪਸ੍ਯਾ, ਅਤੇ ਪਰੰਤਪਾ।" "ਤਾਮਸਾ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ, ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ; ਹੁਣ ਪੰਜਵੇਂ ਮਨੂ, ਰੈਵਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਾਥਾ ਸੁਣੋ।" "ਦੇਵਬਾਹੂ, ਸੁਬਾਹੂ, ਪਰਜਨ੍ਯ, ਸਮਯੋ ਰਿਸ਼ੀ, ਹਿਰਣਯਰੋਮਾ, ਅਤੇ ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਭੂਤਰਾਜ ਦੇਵਤਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਵਸ਼ਾ, ਤਤ੍ਵਦਰਸ਼ਿਨ, ਵੀਤਿਮਾਨ, ਹਵ੍ਯਪਾ, ਅਤੇ ਕਪੀ।" "ਮੁਕ੍ਤਾ, ਨਿਰੁਤ੍ਸੁਕਾ, ਸਤ੍ਵ, ਨਿਰਮੋਹਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾ; ਧਰਮ, ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਇਹ ਦਸ ਰੈਵਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।" "ਭ੍ਰਿਗੁ, ਸੁਧਾਮਾ, ਵਿਰਜਾ, ਸਹਿਸ਼੍ਣੁ, ਨਾਰਦ, ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ।" "ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲੇਖਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਹੀਂ; ਵਿਭਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਕ੍ਚਾਨੁ ਆਕਾਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜਦੋਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਆਇਆ, ਪੰਜਵੇਂ ਸਮੂਹ ਦੇਵਤਾ; ਰੂਰੂ ਆਦਿ, ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ, ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਯੁਗ ਦੀ ਗਾਥਾ, ਮੈਂ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੱਤਵੇਂ, ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਦੀ ਗਾਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਅਤ੍ਰੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਕਸ਼੍ਯਪ, ਅਤੇ ਗੌਤਮ।" "ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ, ਜੋਗੀ, ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾਬਲੀ, ਅਤੇ ਜਮਦਗਨੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਆਜ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣਕ ਗਾਥਾ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ, ਮਨੂਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨਾ ਹੋਈ।