ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਬੋਲੇ, ਨਾ ਹੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੱਸੇ। ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਚੰਗੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਧਰੇ। ਉਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਚਿਹਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਪਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਬਾਰੇ ਮੰਦਾ ਨਾ ਬੋਲੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਨਾਰੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਪਤਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਬੁੱਢਾਪਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਸਤਨ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਝੁਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਜੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀ ਕਿ, "ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਵਤੀਰਾ ਕੀਤਾ," ਜਾਂ "ਅਲਵਿਦਾ, ਮੈਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ।" ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਕਹਿੰਦਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ।" ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਆਪ ਹੀ ਦੇਵਲੋਕ ਛੱਡ ਕੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇੰਦਰ, ਦਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਮੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅੰਦਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਸੁਭਾਵਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਨੇਕੀ ਨਾਲ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸੌ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਜਦ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦਿਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਫਲ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਪੈਰ ਧੋਏ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਲੰਬੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਮਧਿਆਨ ਸਮੇਂ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਿਰ ਕਰਕੇ, ਨੀਂਦ ਦੀ ਭਾਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸੁੱਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਇੰਦਰ ਅੰਦਰ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ, ਵਜਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਤੋ ਪੁੱਤਰ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਇੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦ ਉਹ ਰੋਦੇ ਹਨ, ਹਰੀ (ਇੰਦਰ) ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਜਰ ਫੜ ਕੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨੰਜਾ (੪੯) ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਾ ਰੋਵੋ।" ਫਿਰ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਇੰਦਰ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਕਿਸ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ?" ਉਹ ਸਮਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੀ ਵਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਫਲ ਪੱਕ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਹੈ; ਜਦ ਕਿ ਵਜਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਫਿਰ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਏ।" ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਜਦ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੋ ਗਏ, ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਟੱਲ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਜਾਣ।" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ 'ਨਾ ਰੋਵੋ', ਪਰ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਰੋਏ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰੁਤ (Maruts) ਨਾਮ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।" ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਦਿਤੀ ਫਿਰ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਵੋ। ਮੈਂ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਦਿਵਿ ਰਥ 'ਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸਵਰਗ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਮਰੁਤ ਬਣ ਗਏ; ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮੁਢਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਦੂਜੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।" ਪੁਲਸਤਯ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦ ਪૃਥੁ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਉੱਦਭਿਦ, ਯਜਨਾਂ, ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣਾਇਆ। ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਜਲਾਂ ਦਾ, ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਨੂੰ ਧਨ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ-ਗਰਭਾ ਨੂੰ ਤਾਰਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ, ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸੂਰਜਾਂ ਦਾ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵਸੂਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ, ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਮਰੁਤਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ, ਯਮ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ, ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵੇਤਾਲਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਹਿਮਾਲਾ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਚਿਤਰਰਥ ਨੂੰ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਨਰਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਕੀਤਾ। ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਨਾਗਾਂ ਦਾ, ਤਕਸ਼ਕ ਨੂੰ ਸੱਪਾਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਏਰਾਵਤ ਨੂੰ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ। ਸੁਪਰਣਾ (ਗਰੁੜ) ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ, ਉਚੈਸ਼੍ਰਵਾਸ ਨੂੰ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ, ਬਲਦ ਨੂੰ ਗਾਵਾਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਪਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣਾਇਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਪੂਰਬ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਸੁਵਰਮਾਣਾ ਤੇ ਅਰਾਤਿਕੇਤੁ, ਦੱਖਣ ਦਾ ਸ਼ੰਖਪਦ, ਪੱਛਮ ਦਾ ਸਕੇਤੁਮਾਨ, ਅਤੇ ਭੁਵਨਾਣਡਗਰਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ। ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹਿਰਣਯਰੋਮਾਣਾ, ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਰਖਵਾਲੇ ਅੱਜ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਪૃਥੁ, ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਭਿ-ਸ਼ਿਕਤ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਵਿਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਯੁਗ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਯੁਗ ਮੁੜ ਆਇਆ, ਤਦ ਸੂਰਜ ਪੁੱਤਰ, ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ, ਸਾਰੇ ਚਲਤ ਅਤੇ ਅਚਲਤ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਪੁਲਸਤਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ, ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਕਰਮ, ਕਲਪ ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਸੁਣੋ। ਪੂਰੇ ਮਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਕੁਰੁਕੁਲ ਦੇ ਅਨੰਦ! ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਦੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।" ਉਹਥੇ ਸੱਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਰੀਚਿ ਆਦਿ, ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਆਗਨੀਧ੍ਰ, ਆਗਨੀਬਾਹੁ, ਵਿਭੁ ਅਤੇ ਸਵਨਾ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ। ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ, ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ, ਭਵਯ, ਮেধਾ, ਮੈਧਾਤਿਥਿ, ਵਾਸੁ—ਇਹ ਦਸੇ, ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਵੰਤ੍ਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨੁ ਵੰਤ੍ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਦੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਨਭੋਨਭ, ਪ੍ਰਭ੍ਰਿਤੀ, ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਕੀਰਤਿਵਰਧਨ।