ਤਾਂ ਸੁਣੋ, ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ, ਕਿਵੇਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਤਨੀਵਾਂ ਤੋਂ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੁਚਿ ਨੇ ਹੰਸ, ਬਗਲੇ, ਕਾਰੰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਲ-ਚਰ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਤਾਮ੍ਰਾ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵਿਨਤਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੁਣੋ। ਵਿਨਤਾ ਤੋਂ ਗਰੁੜ, ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਰੁਣ, ਜੋ ਪੰਖਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਹਨ, ਜਨਮੇ। ਸੋਦਾਮਿਨੀ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੁਆਰੀ ਸੀ, ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸੀ। ਅਰੁਣ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਸੰਪਾਤੀ ਅਤੇ ਜਟਾਯੁ। ਸੰਪਾਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਭ੍ਰੂ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੀਘਰਗਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਜਟਾਯੁ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਕਰਨਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਤਗਾਮੀ—ਉਹ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਪੰਛੀ ਹੋਏ। ਸੁਰਸਾ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਸੱਪ ਜਨਮੇ। ਕਦਰੂ, ਜੋ ਬੜੀ ਧਰਮਣਿਸ਼ਠ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛਬੀਹ (26) ਸੱਪ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ, ਕਰਕੋਟਕ, ਸ਼ੰਖ, ਐਰਾਵਤ, ਕੰਬਲ, ਧਨੰਜਯ, ਮਹਾਨੀਲ, ਪਦਮ, ਅਸ਼੍ਵਤਰ, ਤਕਸ਼ਕ, ਇਲਾਪਤ੍ਰ, ਮਹਾਪਦਮ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਬਲਾਹਕ, ਸ਼ੰਖਪਾਲ, ਮਹਾਸ਼ੰਖ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਸ਼ਟਰ, ਸ਼ੰਖਰੋਮ, ਨਹੁਸ਼, ਰਮਣ, ਪਣੀ, ਕਪਿਲ, ਦੁਰਮੁਖ, ਪਤੰਜਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ। ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਣਗਿਣਤ ਹੋ ਗਏ। ਜੋ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮੇਜਯ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਰਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਸੁਨਮਾਨ ਦੇ ਰੋਸ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈ ਆਈ। ਫੰਗ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਜੀਵ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ—ਉਹ ਫੰਗ ਵਾਲੇ, ਗਿੱਦੜ, ਕਾਂ, ਭੈਂਸ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਸਾਰੇ ਉਸ ਨਾਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ। ਇਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਕਈ ਕਿਨਰ, ਗੰਧਰਵ, ਘਾਹ, ਰੁੱਖ, ਬੇਲਾਂ ਅਤੇ ਜੜੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਖਸਾ ਨੇ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਕਸ਼ਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ। ਹੇ ਭੀਸ਼ਮ! ਇਸ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ 'ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਦਿਤੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਇਕਤਾਲੀ (49) ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਦਿਤੀ ਦੇ ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਰੁਤ ਸਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋਏ? ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ?" ਤਦ ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰ ਹਰੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਦਿਤੀ ਨੇ ਉੱਚੇ ਧਰਾਤਲ 'ਪੁਸ਼ਕਰ' ਤੀਰਥ ਤੇ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਘੋਰ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ।" "ਦਿਤੀ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ, ਨੇੜਿਆਂ-ਨੇੜਿਆਂ ਫਲ ਖਾ ਕੇ, ਕਠਿਨ ਵਰਤਾਂ—ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ—ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਸੌ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਬੁੱਢਾਪੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਤਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਐਸਾ ਵਰਤ ਦੱਸੋ ਜੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰੇ ਤੇ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਗ ਦੇ ਫਲ ਦੇਵੇ।'" ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜੈਸ਼ਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦਾ ਵਰਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।' ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਫਿਰ ਆਗ੍ਰਹ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਉਹ ਜੈਸ਼ਠ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦਾ ਵਰਤ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਇਕਤਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇ।" ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੋ ਵਰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਦਿ ਨੇ ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਜੈਸ਼ਠ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ, ਵਰਤ ਧਾਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਅਟੁੱਟ ਘੜਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟਾ ਚੌਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਘੜੇ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲਾਂ, ਗੰਨੇ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ, ਚਿੱਟੇ ਕਪੜਿਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਚਿੱਟੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲੇਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਉਸ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸ਼ਮਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖੋ; ਫਿਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਗੁੜ ਭਰਿਆ ਤਾਮਬੇ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਰੱਖੋ। ਉਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਕਮਲ-ਆਕਾਰ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਓ; ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਚੀਨੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖੋ।" "ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਧੂਪ ਅਰਪਣ ਕਰੋ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਨਾਲ ਸਜਾਓ; ਜੇ ਇਹ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਪਿਤਾ ਨੇ ਕਮਲ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ।" "ਗੁੜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣਾਓ, ਤੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਅਕੁੱਠ ਚੌਲ ਤੇ ਤਿਲ ਨਾਲ ਪੂਜੋ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਜੰਘਾਂ, ਵੀਰਿੰਚੀ ਲਈ ਘੁਟਣ, ਮਨਮਥਾ ਲਈ ਕਮਰ; ਸੁਚਿੱਤ ਪੇਟ ਵਾਲੇ ਲਈ ਪੇਟ, ਅਕਲਾਂਤ ਕਰਤਾ ਲਈ ਛਾਤੀ, ਕਮਲ-ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਲਈ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਹਸਤੀ ਲਈ ਬਾਂਹਾਂ।" "ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ ਉਹ ਘੜਾ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੋ।" "ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਓ, ਪਰ ਖੁਦ ਨਮਕ ਨਾ ਖਾਓ; ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰੋ—'ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਭਗਵਾਨ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।'" "ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇਕ ਫਲ ਖਾਓ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੋਵੋ; ਫਿਰ ਤੇਰਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਘੀ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੋ।" "ਵੀਰਿੰਚੀ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸਾਜ-ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਖਟਿਆ ਦਿਓ; ਸੋਨੇ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਓ।" "ਕਮਲ-ਸਵਰੂਪ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਸਾਵਿਤਰੀ ਮਿਲੇ, ਐਸਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰੋ; ਕਿਸੇ ਦੋਵੇਂ-ਜਨਮੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਜੋੜੇ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।" "ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਾਨ ਦਿਓ, ਕਹੋ 'ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ'; ਚਿੱਟੇ ਤਿਲ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰੋ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਉਚਾਰੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਤੀ ਨੇ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਰੁਤ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਰੀ ਸਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੋ ਗਏ।