ਜਦੋੰ ਦੈਵੀ ਪੁਰਖ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਹੇਠ ਆਪਣੀ ਵਾਪਸੀ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਤੀ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੈਠੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ, "ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਤੀ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ?" ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ ਨਾਰਦ ਜੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਭਵਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਤੀ ਤੁਹਾਡੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ, ਮੇਨਾ ਦੀ ਕੋਖੋਂ ਜਨਮੀ ਹੈ। ਉਹ ਵੈਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਓਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਯਜ੍ਯ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਗੁਰੂਦੇਵ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਪੁਲਸਤਯ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁਰਾਣੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਇੱਛਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਰ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਕ੍ਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਚਨਾ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੱਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੋਈ।" "ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਕੌਰਵ, ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਉਹ ਰਚਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੰਸਾਰ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੱਤੀ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਸਿਕਨੀ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।" "ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸੁਭਾਗੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਰਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਰੀਅਸ਼ਵ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, 'ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅੱਪਰ-ਥੱਲੇ ਜਾਣੋ, ਫਿਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਰਚਨਾ ਕਰੋ।'" "ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਹਰੀਅਸ਼ਵ ਪੁੱਤਰ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਵਿਰਿਨੀ ਤੋਂ ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।" "ਉਹ ਸ਼ਬਲਾਸ਼ਵ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, 'ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਤੇ ਫਿਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਰਚਨਾ ਕਰਨੀ।'" "ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਆਏ। ਇਸ ਤੋੰ ਬਾਅਦ, ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੋ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਜਦ ਉਹ ਵੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਸਾਠ ਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਵਿਰਿਨੀ ਤੋਂ ਇਹ ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਸ ਧੀਆਂ ਧਰਮ ਨੂੰ, ਤੇਰਾਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ, ਸੱਤਾਈਂ ਸੋਮ ਨੂੰ, ਚਾਰ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਨੂੰ, ਦੋ ਭਰਗੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਤੇ ਦੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ।" "ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਅੰਗੀਰਸ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਅਰੁੰਧਤੀ, ਵਾਸੁ, ਜਾਮੀ, ਲੰਬਾ, ਭਾਨੁ, ਮਰੁਤਵਤੀ, ਸੰਕਲਪਾ, ਮੁਹੂਰਤਾ, ਸਾਧਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾ—ਇਹ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵ, ਸਾਧਿਆ ਤੋਂ ਸਾਧਿਆ, ਮਰੁਤਵਤੀ ਤੋਂ ਮਰੁਤ, ਵਾਸੁ ਤੋਂ ਵਾਸੁ, ਭਾਨੁ ਤੋਂ ਭਾਨੁ, ਮੁਹੂਰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਹੂਰਤ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।" "ਲੰਬਾ ਤੋਂ ਘੋਸ਼ਾ, ਨਾਗਵੀਥੀ ਤੋਂ ਜਾਮੀਜਾ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਮਰੁੰਧਤੀ, ਤੇ ਸੰਕਲਪਾ ਤੋਂ ਸੰਕਲਪ ਜਨਮੇ। ਇਹ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਆਪਕ ਹਨ।" "ਹੁਣ ਵਾਸੁਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਣੋ: ਆਪਾ, ਧ੍ਰੁਵ, ਸੋਮ, ਧਰਾ, ਅਨਿਲ, ਅਨਲ, ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸਾ। ਆਪਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਸ਼੍ਰਾਂਤਾ, ਵੈਤੰਡਾ, ਸ਼ਾਂਤਾ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਭਰੁ, ਜੋ ਯਜ੍ਯ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰੱਖਵਾਲੇ ਹਨ। ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਕਾਲ, ਸੋਮ ਤੋਂ ਵਰਚਾ, ਧਰਾ ਤੋਂ ਦ੍ਰਵਿਣ ਅਤੇ ਹਵ੍ਯਵਾਹ, ਤੇ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ, ਰਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਜਨਮੇ।" "ਹਰੀ ਤੋਂ ਮਨੋਹਰਾ, ਧਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਨੋਜਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਣਜਾਣੀ ਚਾਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਅਨਲ ਨੇ ਵੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਖਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰਤ ਜਨਮੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਤੋਂ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ਾ ਤੋਂ ਰਿਭੁ ਤੇ ਰਿਸ਼ਿ ਦੇਵਲਾ। ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਿਧਾਤਾ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਲ, ਮੰਦਰ, ਬਾਗ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ।" "ਕੂੰਡ, ਉਧਿਆਨ ਅਤੇ ਕੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹਨ। ਅਜੈਕਪਾਦ, ਅਹਿਬੁਧਨਯ, ਵਿਰੂਪਾਕਸ਼, ਰੈਵਤ, ਹਰਾ, ਬਹੁਰੂਪ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ, ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਜਯੰਤ, ਪਿਨਾਕੀ ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ—ਇਹ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ ਨੇਤਾ ਹਨ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਚੌਰਾਸੀ ਕਰੋੜ ਹਨ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰ ਸੁਰਭੀ ਦੀ ਕੋਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੰਤਾਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਉਹ ਹਨ: ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਦਾਨੂ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਸੁਰਸਾ, ਸੁਰਭੀ, ਵਿਨਤਾ, ਤਾਮਰਾ, ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਇਰਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਦੇਵ, ਦੈਤ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹੀ ਗਈ।