ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਨਾਜੁਕ ਹੋ ਗਈ ਸੀ—ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਅਖੰਡ ਨੇਤਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਬਿਨਾਂ ਤੁਹਾਡੇ, ਦੇਵਤਾ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਦੁਰਗਤਿ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ ਦਿੱਤੀ: “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ।” ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ: “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਮਾਮ ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਦੂਧੀ ਸਮੁੰਦਰ ਕੋਲ ਲਿਆਓ। ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਮਥਣ-ਢੰਡਾ ਬਣਾਓ, ਅਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਨਾਗ ਨੂੰ ਰੱਸਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥੋ। ਪਹਿਲਾਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਹ ਕੰਮ ਸੁਖ-ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਕਰਨਾ; ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਸਮਾਨ ਹਿੱਸਾ ਲਵੋਗੇ। ਜਦੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਉਪਜੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ। ਮੈਂ ਐਸਾ ਉਪਾਇ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਣ; ਦੇਵਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਔਖਾ ਸਹਿ ਕੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਝਾ ਕਰ ਕੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਤਾ, ਦੈਤ, ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਧੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦੀ ਚਮਕ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਮਥਣ-ਢੰਡਾ, ਵਾਸੁਕੀ ਨਾਗ ਨੂੰ ਰੱਸਾ ਬਣਾਇਆ; ਅਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਜੋਰ ਨਾਲ ਮਥਣ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਦੇਵਤਾ ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਪੂੰਛ ਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਵਿਉਂਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੈਤ ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ। ਵਾਸੁਕੀ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਲੀ ਸਾਂਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਥੱਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਨਿਰਜੀਵ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਮੁੱਕ ਗਈ। ਪਰ ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਪੂੰਛ ਤੋਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਧੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਅਤੇ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜਿਆ, ਚੇਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਤੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ, ਹਰਿ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਛੂਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਹਰਿ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦਾਨਵ ਮਥਣ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਜੀ ਸੁਰਭੀ—ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗਾਂ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਯੋਗ ਸੀ; ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦਾਨਵ ਉਸਦੀ ਉਪਜੀ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਆਸਮਾਨ ਦੇ ਸਿੱਧ ਵੀ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ: “ਇਹ ਕੀ ਹੈ?” ਫਿਰ ਉਪਜੀ ਵਰੁਣੀ ਦੇਵੀ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਹਰ ਪੈਰ ਤੇ ਥਿਰ-ਥਿਰ ਹੋ ਰਹੀ। ਇਕ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ, ਖੁੱਲੇ ਵਾਲ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ: “ਮੈਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਹਾਂ; ਦਾਨਵ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਲਵਣ।” ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਰੁਣੀ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਸਮਝ ਕੇ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ। ਮਥਣ ਤੋਂ ਪਰਜਾਤਾ—ਦਿਵ੍ਯ, ਸੁਭਾਵਨ, ਗੁਣਵਾਨ ਰੁੱਖ—ਉਪਜਿਆ; ਫਿਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਉਪਜੇ। ਉਹ ਸਮੇਂ ਸੱਠ ਮਿਲੀਅਨ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਜਨਮੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦੈਤ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝੀਆਂ ਸਨ; ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਣਿਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਉਪਜਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਟਾਵਾਂ ਹਨ, ਨੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਮੰਗਿਆ। “ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ,” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹਰਾ ਲਈ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਗਹਿਣਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਕਾਲਕੂਟ ਵਿਸ਼ ਉਪਜਿਆ, ਡਰਾਉਣਾ; ਤੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਵਿਸ਼ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪੀ ਲਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੀਲਕੰਠ ਹੋ ਗਏ। ਬਾਕੀ ਵਿਸ਼, ਜੋ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਪੀ ਲਿਆ, ਦੂਧੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ; ਫਿਰ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਪਜੀ। ਉਹ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭਰਿਆ ਕਲਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਨਿਕਲੇ; ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਘੋੜਾ ਉਪਜਿਆ, ਅਤੇ ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਵੀ; ਫਿਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਲੋਟਸ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਦੂਧ ਤੋਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਉਪਜੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਫੜ ਕੇ; ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀ-ਸੂਕਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਗੰਧਰਵ, ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਅਤੇ ਮੁਖਾ ਦੇ ਆਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੀਤ ਗਾਏ; ਉਥੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਨੱਚੇ। ਨਦੀਆਂ, ਗੰਗਾ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਜਲ ਨਾਲ ਆਈਆਂ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਜਲ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਗੇ। ਦੂਧੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਹਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਲਈ ਗਹਿਣੇ ਦਿੱਤੇ; ਉਸ ਲਈ ਦਿਵ੍ਯ ਹਾਰ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਬਣਾਏ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਜਵੇਹਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ, ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ, ਮਹਾਨ ਨਾਗ, ਦਾਨਵ, ਦੈਤ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕ, ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਕੁਵਾਰੀ ਨੂੰ ਚਾਹਿਆ; ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਵਾਸੁਦੇਵ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਤੂੰ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।” “ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮਨਾਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਤੇਰੇ ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।” ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕੇਸ਼ਵ ਕੋਲ ਜਾ; ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਪਤੀ ਪਾ ਕੇ, ਅਨੰਤ ਕਾਲਾਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ।