ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਰੋਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਚਲ—ਡਰ ਗਏ, ਤਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਭੁੱਲ ਕਾਰਨ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਹਾਥੀ ਏਰਾਵਤ ਤੋਂ ਉਤਰਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ—ਹੋਰ ਕਿਆ ਕਹੀਏ, ਹਜ਼ਾਰ ਯਗਿਆਂ ਦੇ ਕਰਤਾ?” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਫਿਰ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣੇ ਹਾਥੀ ‘ਏਰਾਵਤ’ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵੱਲ ਲੌਟ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਗਏ। ਯਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੇ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੇ ਤਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਰੁਕ ਗਿਆ—ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਲਗਭਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਜਦ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਦੈਤਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਗਏ ਅਤੇ ਅੱਗਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਸਭ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਦੱਖਣੀ ਦੂਧ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਉੱਠੋ! ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜਲਦੀ ਕੁਝ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ, ਦੇਵਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੈਤਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਰਹੇ ਹਨ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਦੂਧ ਸਮੁੰਦਰ ਕੋਲ ਆਉ। ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਮਥਾਣੀ ਬਣਾਓ, ਵਾਸੁਕੀ ਨਾਗ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਬਣਾਓ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰਾਂਗਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਹਿੱਸਾ ਪਾਓਗੇ। ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਿਕਲੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਅਮਰ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ। ਮੈਂ ਐਸਾ ਉਪਾਅ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾ ਲੈ ਸਕਣ; ਸਿਰਫ ਦੇਵਤੇ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਸਟ ਸਹਿ ਕੇ, ਪਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਦੈਤ—all ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਦੂਧ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਮਥਾਣੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਨਾਗ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਵਾਂਗ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਸਭ ਨੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਮਥਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਪੂੰਝ (ਪੂੰਛ) ਵੱਲ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਜਦਕਿ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਖੜਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਅੱਗ ਦੀ ਸਾਂਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਅਸ਼ਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਪੂੰਝ ਵੱਲੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਉੱਪਰੋਂ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਤਾਜ਼ਗੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੂਧ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ—ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ—ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਆ ਬੈਠੇ। ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ੰਜੀਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਆਪ ਕਛੂਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਆਪਣੀ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਥਣ ਤੋਂ ਸੁਰਭੀ—ਕਾਮਧੇਨੁ, ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਵਾਲੀ ਗਾਂ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੈਤ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਆਸ਼ਚਰਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ?” ਫਿਰ ਵਾਰੁਣੀ ਦੇਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੱਤਵਾਲੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਲੜਖੜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਕ ਚਾਦਰ ਪਹਿਨੀ, ਵਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਉਸ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, “ਮੈਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਾਰੁਣੀ ਹਾਂ; ਦੈਤ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਲੈਣ।” ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਾਰੁਣੀ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਸਮਝ ਕੇ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ। ਮਥਣ ਤੋਂ ਫਿਰ ਪਾਰਿਜਾਤ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵਿਸ਼ਨੁ ਵਾਲਾ ਪੇੜ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਆਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੱਠ ਮਿਲੀਅਨ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੋਵੇਂ ਲਈ ਸਾਂਝੀਆਂ ਸਨ; ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਭਲਾਈਆਂ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲੀਆਂ। ਫਿਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਟਾ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਮੰਗ ਲਿਆ। “ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ,” ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਹਰਾ (ਮਹਾਦੇਵ) ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ ਜ਼ਹਿਰ ਕਾਲਕੂਟ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਜ਼ਹਿਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੀ ਲਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨੀਲਕੰਠ ਹੋ ਗਏ। ਬਾਕੀ ਜ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਪੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਦੂਧ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮੰਡਲ ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਠੰਢੇ ਹੋ ਗਏ।