ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਪਾਗਲ ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਅਵਸਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਤੇਜ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਬੋਲਿਆ: "ਇਹ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਕੁਮਾਰੀ, ਜਿਸਦੇ ਉੱਚੇ ਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਤਨ ਹਨ—" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "—ਸੌੰਦਰ्य, ਗਹਣਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਕਾਮ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, "ਮੈਂ ਹੁਣ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਿਸਮਤ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇधर-ਉਧਰ ਫਿਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਰਦਿਆਂ-ਤੁਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਅਤੇ ਏਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸੀ—ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਈ ਮਾਲਾ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਭੋਰੇ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਤਾਰ ਕੇ, ਭੂਤਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਅਵਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮਾਲਾ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਹ ਮਾਲਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਮਾਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਪਹਾੜ ਕੈਲਾਸ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਇੰਝ ਹੀ ਓਥੇ ਚਮਕਣ ਲੱਗੀ। ਪਰ ਏਰਾਵਤ ਹਾਥੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਸੋੰਡ ਨਾਲ ਉਠਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿਤਾ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ, ਜੋ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ: "ਹੇ ਵਾਸਵ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਮਾਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਸੁਭਾਗ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।" "ਹੇ ਮੂਰਖ, ਹੁਣ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਮਾਲਾ ਮੈਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਸੁਭਾਗ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ।" "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਉਪੇਖਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹੇਂਦਰ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਉਤਰੇ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜੋ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸੀ; ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮਾਫੀ ਮੰਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ—ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਸੌ ਯਗਿਆਂ ਦੇ ਕਰਤਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਹਾਥੀ ਏਰਾਵਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਸੁਭਾਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਨਾ ਤਾਂ ਯਗ ਜ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਨਾ ਹੀ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੇ ਤਪ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਦਾਨ ਹੋਣ ਲੱਗੇ; ਸੰਸਾਰ ਲਗਭਗ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਭਾਗ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਗਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਦੈਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਰਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੜੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਦੂਧੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਵਡੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: "ਉਠ, ਹੇ ਵਿ্ণੂ, ਜਲਦੀ ਕਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰ!" "ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਦੇਵਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੈਤਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਹਰਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਮਲ-ਨੈਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਸਾਰੀਆਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਦੂਧੀ ਸਮੁੰਦਰ ਕੋਲ ਲਿਆਓ।" "ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਮਥਾਨ ਦਾ ਡੰਡਾ ਬਣਾਓ, ਅਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਬਣਾਓ; ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਥੋ।" "ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤਿ ਸਹਿਤ ਗੱਲ ਕਰੋ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰੀਏ; ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵੰਡ ਲਓ।" "ਜਦ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਿਕਲੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇੰਜ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ; ਕੇਵਲ ਦੇਵਤੇ, ਚਾਹੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਹਿ ਕੇ ਵੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਦਾਨਵ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਧੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੀ ਚਮਕ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਮਥਾਨ ਦਾ ਡੰਡਾ ਅਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਨਾਗ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਥਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕੇ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਪੂੰਛ ਵੱਲ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਵਾਲੀ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਸਾਹ ਨਾਲ ਟਕਰਾਕੇ, ਸਾਰੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਬੇਸ਼ਕਤੀ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ ਪਾਸੇ ਦੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਪੂੰਛ ਵਾਲੀ ਪਾਸੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਤਾਜ਼ਗੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਦੂਧੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਹਾਦੇਵ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਆ ਬੈਠੇ। ਕਮਲ-ਜਨਮਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਫੜਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਜੀਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਰੱਖਿਆ। ਹਰਿ ਆਪ, ਕੂਏਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੂਧੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਦੂਧੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੁਰਭੀ, ਇੱਛਾ-ਪੂਰਕ ਗਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦਾਨਵ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਇਹ ਕੀ ਹੈ?" ਫਿਰ, ਵਾਰੁਣੀ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਦਿਰਾ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਉਹ ਹਰ ਕਦਮ ਉੱਤੇ ਲੜਖੜਾ ਰਹੀ ਸੀ।