ਮੌਤ ਤੋਂ ਰੋਗ, ਬੁਢਾਪਾ, ਦੁੱਖ, ਪਿਆਸ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਤਸ਼ੀਲ ਬੀਜ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਨੁੱਖ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਘਟਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਣਾਏ ਤਰੀਕੇ ‘ਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ‘ਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਸੋਚਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਗੋਦ ‘ਚ ਇੱਕ ਨੀਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਬੱਚਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬੱਚਾ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ‘ਚ ਰੋਇਆ ਤੇ ਅੰਸੂ ਵਹਾਏ। ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ?" ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਰੁਦ੍ਰ ਹੋਵੇਗਾ; ਰੋ ਨਾ, ਹੌਸਲਾ ਰੱਖ।" ਪਰ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਫਿਰ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਰੋਇਆ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਹੋਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ। ਇਹਨਾਂ ਅਠ ਰੂਪਾਂ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਠ ਥਾਂ ਬਣਾਈਆਂ: ਭਵ, ਸ਼ਰਵ, ਇਸ਼ਾਨ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ, ਭੀਮ, ਉਗ੍ਰ, ਮਹਾਦੇਵ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਉਪਨਯਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੋਮਾ—ਇਹ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਸਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਪਰ ਦੱਖ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ, ਸਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਹਿਮਵਤ ਤੇ ਮੇਨਾ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਗ੍ਰਹ ਤੇ ਭਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਿਆਹ ਲਿਆ। ਦੱਖ ਤੋਂ ਧਾਤਾ ਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਜਨਮ ਲਏ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਤੋਂ ਖਿਆਤੀ ਜਨਮ ਲੀ। ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀ, ਜੋ ਦੇਵਦੇਵਤਾ ਨਾਰਾਯਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ— ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮੀ ਖੀਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਉਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਧੀ ਖਿਆਤੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ। ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡਿਆ? ਤੇ ਉਮਾ ਮੇਨਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੀ? ਦੇਵਦੇਵਤਾ ਨੇ ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਕਿਉਂ ਲਿਆ? ਦੱਖ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਕੀ ਸੀ? ਹੇ ਆਦਰਨੀਯ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸੋ। ਪੁਲਸਤਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ, ਸੁਣ। ਮੈਂ ਵੀ ਇਹ ਕਥਾ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਹੈ। ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁर्वਾਸਾ, ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਧਰ ਕੁੜੀ ਦੇ ਗਲੇ ‘ਚ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਦੇਖੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਮਾਲਾ ਮੈਨੂੰ ਦੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜਟਾਂ ‘ਤੇ ਪਾ ਲਵਾਂਗਾ।" ਵਿਦਿਆਧਰ ਕੁੜੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਦੁर्वਾਸਾ ਨੇ ਉਹ ਮਾਲਾ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਾਈ। ਸੰਨਿਆਸੀ, ਜੋ ਪਾਗਲ ਤੇ ਭੂਤ-ਸਮਾਨ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਚਮਕਦਾਰ ਵੀ, ਆਖਿਆ: "ਇਹ ਵਿਦਿਆਧਰ ਕੁੜੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਿੰਨ੍ਹਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਸੋਭਾ, ਗਹਣੇ ਤੇ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੇਖੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਮਨ ਵਿਅਕੁਲ ਹੈ; ਇੱਛਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ‘ਚ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਆਪਣੀ ਭਾਗਯਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ।" ਐਸਾ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਚੀ ਦਾ ਪਤੀ, ਏਰਾਵਤ ‘ਤੇ ਸਵਾਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੁर्वਾਸਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਮਾਲਾ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਸ ‘ਚ ਭੌਂਰਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਮਾਲਾ ਏਰਾਵਤ ਦੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ; ਉਹ ਮਾਲਾ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ‘ਤੇ ਗੰਗਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਹਾਥੀ, ਮਾਲਾ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਤੋਂ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸੂੰਡ ਨਾਲ ਮਾਲਾ ਉਠਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਤਦ ਸੰਤ ਦੁर्वਾਸਾ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ‘ਚ ਆ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਵਾਸਵ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਰਾਜ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਘਮੰਡੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਦਿੱਤੀ ਮਾਲਾ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਵਾਸ ਹੈ, ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ—" "ਹੇ ਮੂਰਖ, ਹੁਣ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਗਯਤਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਦਿੱਤੀ ਮਾਲਾ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਭਾਗਯਤਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ।" "ਤੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।" ਮਹੇਂਦਰ, ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਉਤਰਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੁर्वਾਸਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ‘ਤੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ—ਹੋਰ ਕਿਉਂ ਆਖੀਏ, ਹੇ ਸੌ ਯਗਿਆਂ ਵਾਲੇ?" ਐਸਾ ਆਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਫਿਰ ਗਿਆ। ਇੰਦ੍ਰ, ਏਰਾਵਤ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਅਮਰਾਵਤੀ ਗਿਆ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਇੰਦ੍ਰ ਸਮੇਤ, ਭਾਗਯਤਾ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋ ਗਏ। ਯਗ ਕਰਮ ਮੁਕ ਗਏ, ਤਪस्वੀਆਂ ਨੇ ਤਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਏ; ਸੰਸਾਰ ਲਗਭਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਗਯਤਾ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਧਰਮ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਓਹਲਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਦੇਵਤਾ, ਇੰਦ੍ਰ ਸਮੇਤ, ਦੈਤਾਂ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ, ਅਗਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ‘ਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਖੀਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਤਟ ‘ਤੇ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਆਦਰਨੀਯ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਉਠੋ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜਲਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੋ!