ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤਿੰਨ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਗਾਂਵਾਂ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਦਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਠ ਕਰਨਾ, ਬੀਜ ਬੋਣਾ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਦੋਹਣਾ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਡਤ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਦਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਕਪੜੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਭਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਨੰਗਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਭੁੱਖਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ, ਨਰਕ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਔਲਾਦ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਗਿਆ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਗਿਆ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਤਰਪਣ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਲਈ, ਵਧੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਗਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨੀਲਾ ਬਲਦ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਲਦ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂੰਛ ਦਾ ਸਿਰਾ ਫਿੱਕਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਫੈਦ ਬਲਦ, ਜਿਸਦੇ ਖੁਰ ਤੇ ਸਿੰਗ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਨੀਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਨੀਲਾ ਬਲਦ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਪੂੰਛ ਦਾ ਸਿਰਾ ਫਿੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਲਦ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਤਰ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੀ ਮਿੱਟੀ ਉਸਦੇ ਸਿੰਗ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਕੁਲ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਐਸੇ ਦਾਨੀ ਦੇ ਪਿਤਰ ਸੋਮ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਐਸਾ ਹੀ ਰਾਜਾ ਦਿਲੀਪ, ਨ੍ਰਿਗ ਅਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਧਰਤੀ ਬਹੁਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਗਰ ਆਦਿ ਨੇ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਫਲ ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ ਹੋਵੇ, ਇਸਤਰੀ, ਬੱਚਾ ਜਾਂ ਪਤਿਤ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਉਹਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਮੀਨ ਹੜਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ। ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਗੰਦ ਵਿੱਚ ਕੀੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸੁਗੰਧਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜੋ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਇੰਨਾ ਸਮਾਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਾਤਾ ਜਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੁੰਨ ਜਾਂ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਇਹ ਉੱਤੇ-ਹੇਠਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਨਾ ਅੱਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੋਨਾ, ਗਾਂਵ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਧਰਤੀ ਲੈਂਦਾ ਜਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪੁੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਜਾਇਜ਼ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਜਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੀ ਕੁਲ ਦੀ ਸੱਤਵੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਧਰਤੀ ਹੜਪ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਰੁਣ ਦੇ ਫੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਬੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਐਸੇ ਮਨੁੱਖ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਰੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਕੁਆਂ, ਨਾਂ ਸੌ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ, ਨਾਂ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਪਾਠ—ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜਮੀਨ ਦੀ ਰੇਖਾ ਦਾ ਅੱਧ ਉਂਗਲ ਵੀ ਹੜਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘਾਟ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੜਕ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਕੁਆਰੀਆਂ ਲਈ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਦਸ ਮਰਦੇ ਹਨ; ਗਾਂਵਾਂ ਲਈ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਸੌ, ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ, ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ ਮਰਦੇ ਹਨ। ਸੋਨੇ ਲਈ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਜੰਮੇ ਤੇ ਅਜੰਮੇ ਦੋਵੇਂ ਮਰਦੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਲਈ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਕਦੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਲਈ ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੋ। ਕਦੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਭਾਵੇਂ ਜਾਨ ਤੇ ਆ ਬਣੇ। ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੀ ਚੀਜ਼ ਮੁੜ ਉੱਗ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋਇਆ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਅੱਗ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਸੜੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਮੁੜ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨਾਲ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋਏ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ। ਜਿਹੜੇ ਅੰਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਪਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਉਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਜ਼ਹਿਰ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹੈ। ਜ਼ਹਿਰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦੌਲਤ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਿਆਂ ਤੱਕ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਪਥਰ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕੇ? ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਦੌਲਤ ਦਾ ਆਨੰਦ— ਇਹ ਦੌਲਤ ਘਰ-ਕੁਲ ਦੇ ਨਾਸ ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਦੀ ਦੌਲਤ—ਇਹ ਸਭ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਸੋਨਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਇੰਦਰ! ਪੰਡਤ, ਉੱਚ-ਕੁਲ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਨੂੰ— ਜੋ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਨਮ੍ਰ, ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ, ਵੇਦ-ਪਾਠ, ਤਪ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ—ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਐਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਦਾਨ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਘਿਉ ਜਾਂ ਸ਼ਹਦ ਸਾਫ਼ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ— ਜੇ ਪਾਤਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਤਰ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੰਝ ਹੀ, ਜਮੀਨ, ਸੋਨਾ, ਕਪੜਾ, ਭੋਜਨ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਤਿਲ— ਜੇ ਅਪੰਡਤ ਨੂੰ ਮਿਲਣ, ਤਾਂ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਨਵਾਂ ਤਲਾਬ ਬਣਾਉਂਦਾ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣਾ ਖੋਦਦਾ ਹੈ— ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਕੁਲ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਲਾਬ, ਖੂਹ, ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਬਾਗ— ਜਦੋਂ ਨਵੇਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਇੰਦਰ! ਗਰਮੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਲ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ— ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਸੰਕਟ ਜਾਂ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ ਵੀ ਪਾਣੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ— ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੱਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ, ਜੋ ਦੀਵਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਚੇ ਦਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਘਰ-ਕੁਲ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।