ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਣਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਵੀ ਵਰਣ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਨਾਮਕ ਲੋਕ ਹੈ, ਰਾਜਨ; ਜੰਗ ਵਿਚ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਣ ਵਾਲੇ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਮਰੁਤ ਲੋਕ, ਤੇ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਹੈ। ਅੱਠ ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹੀ ਲੋਕ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਯਹ ਲੋਕ ਵਣਵਾਸੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਘਰਸਥਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਲੋਕ, ਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਮਕ ਲੋਕ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਮਰ ਲੋਕ ਹੈ—ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਆਸਥਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਇਕਾਂਤਵਾਦੀ, ਸਦਾ ਉੱਨਤ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਪਰਮ ਆਸਥਾਨ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ ਉਥੇ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਤਾਮਿਸ੍ਰਾ, ਅੰਧਤਾਮਿਸ੍ਰਾ, ਮਹਾਰੌਰਵ ਅਤੇ ਰੌਰਵ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ, ਕਾਲਸੂਤਰ, ਅਵੀਚੀ—ਇਹ ਸਭ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਨ ਜੋ ਵੇਦ ਦੀ ਉਲੰਘਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਲੋਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਨੇ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ, ਸਮੇਤ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਨਣ ਵਾਲੇ ਨਿਕਲੇ। ਜਿਹੜੇ-ਜਿਹੜੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਭ—ਦੇਵਤੇ, ਹੋਰ ਜੀਵ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ—ਇਹ ਸਭ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੰਤਾਨ ਵਧੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਮਨਸੁੱਤ ਪੂਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ—ਭ੍ਰਿਗੁ, ਮੈਨੂੰ (ਨਾਰਦ), ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸ। ਮਰੀਚੀ, ਦਕ੍ਸ਼, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਵੀ ਮਨਸੁੱਤ ਪੁਤ੍ਰ ਬਣੇ। ਇਹ ਨੌਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਰਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਨੰਦਨ ਆਦਿ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਰਚੇ ਗਏ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਾਅ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਰਾਗ ਤੇ ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਤਪਤ ਅੱਗ ਦਾ ਗੁੱਚਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਂਵਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਥੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਰਧ ਨਰ ਤੇ ਅਰਧ ਨਾਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੰਡੋ," ਤੇ ਆਪ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਰੀ ਤੇ ਨਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੁਰਸ਼ ਅੰਸ਼ ਨੂੰ ਦੱਸ ਤੇ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ। ਆਪਣੇ ਨਾਰੀ ਅੰਸ਼ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਦੁ, ਉਗਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਕਾਲੇ ਤੇ ਚਿੱਟੇ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਵੈਯੰਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨੁ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਨੁ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਨਾਮੀ ਸੀ, ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਈ। ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨੁ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਉਸ ਮਨੁ ਤੋਂ ਹੀ, ਦੇਵੀ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਜਨਮੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਤੇ ਉੱਤਾਨਪਾਦ—ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ—ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਤੇ ਆਕੂਤੀ—ਜਨਮੀਆਂ। ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਦਕ੍ਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਆਕੂਤੀ ਦਾ ਰੁਚਿ ਨਾਲ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਨੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦਕ੍ਸ਼ਣਾ ਜਨਮੀ। ਉਸ ਜੋੜੇ ਤੋਂ ਸੁਭਾਗਿਆਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਯਜ੍ਯ ਜਨਮਿਆ। ਯਜ੍ਯ ਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਯਾਮ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਤੋਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਚੌਵੀ ਦੋਹਤਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਸ਼ਰਧਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਮেধਾ, ਕ੍ਰਿਆ, ਬੁੱਧੀ, ਲਾਜਾ, ਵਪੁ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਰਿੱਧੀ, ਕੀਰਤੀ—ਇਹ ਤੈਰਾਂ ਹਨ। ਧਰਮ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਨੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ: ਖ੍ਯਾਤੀ, ਸਤਿਆ, ਸੰਭੂਤੀ, ਸ੍ਮ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਕ੍ਸ਼ਮਾ, ਸਨ੍ਨਤੀ, ਅਨਸੂਇਆ, ਊਰ੍ਜਾ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਤੇ ਸ੍ਵਧਾ। ਭ੍ਰਿਗੁ, ਭਵ, ਮਰੀਚੀ, ਅੰਗਿਰਸ, ਨਾਰਦ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਵਹਿਨੀ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਵਿਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਖ੍ਯਾਤੀ ਆਦਿ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਇੱਛਾ, ਬਲ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਦਮ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਸੰਤੋਖ, ਤ੍ਰਿਪ੍ਤੀ, ਲੋਭ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਜਨਮੇ। ਬੁੱਧੀ, ਵਿਦਿਆ, ਕਰਮ, ਦੰਡ, ਨੀਤੀ, ਨਮ੍ਰਤਾ, ਸਮਝ, ਗਿਆਨ, ਲਾਜ, ਵਿਨਯ ਤੇ ਸੋਭਾ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜੰਮੇ। ਨਿਰਣਯ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਜਨਮੀਆਂ; ਸੁਖ, ਸਮ੍ਰਿਧੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੇ ਯਸ਼—ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਇੱਛਾ, ਆਨੰਦ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜੰਮੇ, ਤੇ ਹਰਸ਼ ਧਰਮ ਦਾ ਪੌਤਾ ਬਣਿਆ। ਹਿੰਸਾ ਅਧਰਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਝੂਠ ਜਨਮਿਆ। ਇੱਕ ਧੀ ਚਲ (ਧੋਖਾ) ਜਨਮੀ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਤੇ ਨਰਕ; ਮੋਹ ਤੇ ਪੀੜਾ (ਦੋਵੇਂ ਜੋੜੇ) ਅਤੇ ਦਵੈਤਾ ਵੀ ਜਨਮੇ। ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੌਤ ਜਨਮੀ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੌਰਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਹਰ ਜੀਵ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤਾ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਦੇ ਸੰਬੰਧ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਹੋਈ।