ਮਹਾਰਾਜ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨਚਾਹੇ ਲੋਕਾਂ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਹੋਵੇ, ਮੁਕਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਾਜੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰਚਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਚਰਿਤਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ। ਉਹ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ, ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਮਨ ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ, ਹਿਰਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ—ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉੱਚਾ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, 'ਕਾਲ' ਜਾਂ 'ਵਿਰਿੰਚੀ' ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਆਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ, ਅਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮੱਤ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੱਤ, ਅਧਰਮ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ, ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਉਤਪਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਸਿੱਧੀਆਂ ਵਧੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਯਮ ਆਦਿ, ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਿੱਧੀਆਂ ਘਟ ਜਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਪਾਪ ਵਧ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਵ ਦੁਲਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜੀ, ਜੰਗਲੀ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਵਣ-ਕਿਲਿਆਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਘਰ ਬਣਾਏ, ਤांकि ਠੰਢ, ਗਰਮੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਦੇ ਸਾਧਨ ਬਣਾਏ, ਅਤੇ ਹੱਥ-ਕਮਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਚਾਵਲ, ਜੌ, ਗਹੂੰ, ਬਾਜਰਾ, ਤਿਲ, ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ, ਕੋਦਰਵਾ, ਚੀਨਾ—ਇਹ ਅਨਾਜ ਤੇ ਦਾਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਕਾਲਾ ਚਨਾ, ਹਰਾ ਚਨਾ, ਮਸੂਰ, ਨਿਸ਼ਪਾਵਾ, ਕੁਲਥਾ, ਅਧਕਾ, ਚਣ ਤੇ ਭੰਗ—ਇਹ ਸੱਤਰਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਹਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ, ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਨਾਜ—ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਜੰਗਲੀ—ਯਜਨਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ। ਚਾਵਲ, ਜੌ, ਕਾਲਾ ਚਨਾ, ਗਹੂੰ, ਬਾਜਰਾ, ਤਿਲ, ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ—ਇਹ ਸੱਤ ਹਨ; ਅਠਵਾਂ ਕੁਲਥਾ ਹੈ। ਸ਼ਯਾਮਾਕਾ, ਨਿਵਾਰਾ, ਵਰਤੁਲਾ, ਗਵੇਧੁਕਾ, ਵੇਣੁਯਵਾ, ਅਤੇ ਮਰਕਟਕਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚੌਦਾਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ, ਯਜਨਾ-ਉਪਯੋਗੀ ਫਸਲਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਇਹ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਯਜਨਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਕਾਰਣ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਯਜਨਾ ਕਰਨਾ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਉਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਥਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੱਦਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਵਰਨ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਲਈ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਵਰਨ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੇ। 'ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਆ' ਸਥਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ; 'ਇੰਦਰ' ਸਥਾਨ ਉਹ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ। ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਲਈ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ, 'ਮਰੁਤ' ਸਥਾਨ ਹੈ; ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, 'ਗੰਧਰਵ' ਸਥਾਨ ਹੈ। ਅਠਾਠੀ ਹਜ਼ਾਰ ਤਪਸਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯਾ ਅਪਨਾਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹੀ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜੋ ਅਪਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ 'ਵਨਵਾਸੀ' ਸਥਾਨ ਹੈ; 'ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਆ' ਘਰ-ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, 'ਬ੍ਰਹਮਾ' ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਤਿਆਗੀ ਲਈ ਹੈ। ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ, 'ਅਮਰ'—ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਜੋ ਇਕੱਲੇ, ਸਦਾ ਉੱਨਤ ਅਤੇ ਧਿਆਨਮਗਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ; ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅੱਜ ਵੀ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ; ਤਾਮਿਸ਼੍ਰਾ, ਅੰਧਤਾਮਿਸ਼੍ਰਾ, ਮਹਾਰੌਰਵ ਅਤੇ ਰੌਰਵ—ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਹਨ। ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ, ਕਾਲਸੂਤਰ, ਅਵੀਚੀ—ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਨ ਜੋ ਵੇਦ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਲੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਛੱਡਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ, ਮਨ-ਸੰਤਾਨ ਜਨਮ ਲਏ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਆਂਗ-ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ 'ਖੇਤ' ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਦੀਆਂ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਜੋ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਹਨ—ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਹੋਰ, ਅਚਲ ਜੀਵ—ਇਹ ਸਭ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਲ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ; ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਹੋਰ ਮਨ-ਸੰਤਾਨ ਰਚੇ, ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ—ਭ੍ਰਿਗੁ, ਮੈਂ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ ਅਤੇ ਅੰਗੀਰਸ। ਮਾਰੀਚੀ, ਦਕ੍ਸ਼, ਅਤ੍ਰੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੀ ਮਨ-ਸੰਤਾਨ ਹਨ; ਇਹ ਨੌਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਸਨੰਦਨ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਰਚੇ ਗਏ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਾਵ-ਰਹਿਤ, ਸੰਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਸਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣ ਗਏ, ਰਾਗ ਤੇ ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਕ੍ਰੋਧ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ, ਅਗਨੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਲਪਟ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੀ ਲਕੀਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ-ਭਰਪੂਰ ਭੌਂਹ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਇਆ। ਫਿਰ, ਉਥੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਦਿਨ ਦੇ ਅੱਧ ਦਿਨ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਉੱਤਮ, ਅਤੇ ਅਰਧ-ਪੁਰੁਸ਼, ਅਰਧ-ਸਤਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।