ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਦੱਸੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰਚਿਆ?” ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜਦੋਂ ਹਰ ਚੱਕਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਆਪਣੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਗੁਣਵਾਨ, ਸਤਗੁਣੀ ਜੀਵ ਜਨਮੇ। ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਰਜੋਗੁਣੀ ਜੀਵ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੱਟਾਂ ਤੋਂ ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ ਗੁਣ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਜਨਮੇ। ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਤਮੋਗੁਣੀ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਰ ਵਰਗ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ—ਮੂੰਹ, ਛਾਤੀ, ਪੱਟ, ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਚਾਰ ਵਰਗ ਇਸ ਲਈ ਬਣਾਏ, ਤਾਂ ਕਿ ਯਜਨ-ਯਾਗ ਆਦਿ ਹੋ ਸਕਣ। ਯਜਨ ਦੁਆਰਾ ਦੇਵਤਾ ਪੋਸ਼ਣ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਰਖਾ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖ ਪੋਸ਼ਣ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਮਕ ਯਜਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਯਜਨ ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ, ਉਚਿਤ ਆਚਰਨ, ਤੇ ਸਤਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖ ਸੁਵਰਗ, ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਗ੍ਹਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜੋ ਜੀਵ ਚਾਰ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਚੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਅਟੱਲ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖਦੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਕਟੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਸਨ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ, ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਪਵਿੱਤਰ, ਹਿਰਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦੀ। ਫਿਰ, ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਵਿਰਿੰਚੀ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਡਰਾਵਨਾ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਅਸਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਤੱਤ ਅਧਰਮ ਦੇ ਬੀਜ, ਤਮ ਤੇ ਲੋਭ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਜ ਆਦਿ ਗੁਣ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਕ ਉਪਲਬਧੀ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਹੋਰ ਅਠ ਉਪਲਬਧੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਯਮ ਆਦਿ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਤੇ ਪਾਪ ਵਧਦਾ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਦੁਖਦਾਈ ਦੁਵੈਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਬਣਾਏ—ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੇ, ਤੇ ਵਣ-ਕਿਲ੍ਹੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਘਰ ਬਣਾਏ, ਤਾਂ ਕਿ ਠੰਡ, ਗਰਮੀ ਆਦਿ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਤੇ ਹਥਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਚੌਲ, ਜੌ, ਗੇਹੂੰ, ਬਾਜਰਾ, ਤਿਲ, ਪ੍ਰਿਅੰਗੁ, ਕੋਦਰਵਾ, ਚੀਨਾ—ਇਹ ਅਨਾਜ ਤੇ ਦਾਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਕਾਲਾ ਚਨਾ, ਮੂਂਗ, ਮਸੂਰ, ਨਿਸ਼ਪਾਵਾ, ਕੁਲਥਾ, ਅਢਕਾ, ਚਣੇ, ਤੇ ਭੰਗ—ਇਹ ਸੱਤਰਾ ਕਿਸਮਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੈਦਾਵਾਰਾਂ, ਤੇ ਚੌਦਾਂ ਉਪਜੀ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਅਨਾਜ, ਯਜਨ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹਨ। ਚੌਲ, ਜੌ, ਕਾਲਾ ਚਨਾ, ਗੇਹੂੰ, ਬਾਜਰਾ, ਤਿਲ, ਪ੍ਰਿਅੰਗੁ—ਇਹ ਸੱਤ ਹਨ, ਤੇ ਅਠਵਾਂ ਕੁਲਥਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਆਮਾਕਾ, ਨਿਵਾਰਾ, ਵਰਤੁਲਾ, ਗਵੇਧੁਕਾ, ਵੇਣੁਯਵਾ, ਤੇ ਮਰਕਟਕਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚੌਦਾਂ, ਉਪਜੀ ਤੇ ਜੰਗਲੀ, ਯਜਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੈਦਾਵਾਰ ਤੇ ਯਜਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਸਰਵੋਚਤ ਕਾਰਣ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਸਚਾਈ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਯਜਨ ਕਰਨਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਜੋ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਜੀਵ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਚੇ ਗਏ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਥਾਂ ਤੇ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੱਦਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਚਾਰ ਵਰਗ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਤੇ ਉਚਿਤ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਆ ਲੋਕ, ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਇੰਦਰ ਲੋਕ (ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ), ਵੈਸ਼ਾਂ ਲਈ ਮਰੁਤ ਲੋਕ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ। ਅਠਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਯਤੀ, ਜੋ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਹੀ ਲੋਕ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵਨਵਾਸੀ ਲੋਕ, ਗ੍ਰਿਹਸਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਆ, ਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਲੋਕ। ਜੋਗੀਆਂ ਲਈ ਅਮਰ ਲੋਕ—ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰਵੋਚਤ ਆਸਰਾ—ਜੋ ਇਕਾਂਤਵਾਸੀ, ਸਦਾ ਉੱਨਤੀ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਹੀ ਸਰਵੋਚਤ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅੱਜ ਵੀ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ; ਤਾਮਿਸ੍ਰਾ, ਅੰਧਤਾਮਿਸ੍ਰਾ, ਮਹਾਰੌਰਵ ਤੇ ਰੌਰਵ—ਇਹ ਡਰਾਵਣੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ, ਕਾਲਸੂਤਰ, ਅਵੀਚੀ—ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਦ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ ਤੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵਿਆ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਧਿਆਨ ਤੋਂ, ਮਨੋ-ਸੰਤਾਨ ਜਨਮੇ।