ਹੇ ਕੌਰਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਰਜੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਪਰ, ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਲਾਟ (ਉਸ਼ਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਉਭਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ, ਦਿਨ, ਉਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼—ਇਹ ਚਾਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇਵਲ ਰਜੋਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਭੁੱਖ ਤੋਂ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧ ਜਨਮਿਆ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਅਜੀਬ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਜੋ ਭੁੱਖੇ ਸੀ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲ ਦੌੜੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਏ," ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਕਹਲਾਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਖਾਈਏ," ਉਹ ਯਕਸ਼ ਕਹਲਾਏ। ਇਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਾਲ ਝੜ ਪਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਝੜ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਿਰ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੇਂਗਣ ਨਾਲ ਸੱਪ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਕਮੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਾਗ ਕਹਲਾਏ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰੋਧੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਰੂਪ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਤੀਖੇ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਅਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੰਧਰਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬੋਲੀ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਿਵੇਂ ਗੰਧਰਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਭ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਪੰਛੀ, ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬੱਕਰੀਆਂ, ਪੇਟ ਤੋਂ ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਮਹਿਲਾਂ, ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਗਧੇ, ਜੰਗਲੀ ਬਲਦ, ਹਿਰਣ, ਊਠ, ਖੱਚਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਫਲ ਅਤੇ ਜੜਾਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, ਕਲਪ ਦੇ ਉੱਗਦੇ ਸਮੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਪੌਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਯਜਨਾ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ: ਗਾਂ, ਬੱਕਰੀ, ਮਹਿਸ, ਭੇੜ, ਘੋੜਾ, ਖੱਚਰ ਅਤੇ ਗਧਾ। ਇਹ ਘਰੇਲੂ ਪਸ਼ੂ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂ ਸੁਣੋ: ਮਾਸਾਹਾਰੀ, ਦੋ-ਖੁਰ ਵਾਲੇ, ਹਾਥੀ, ਮੰਕੀ (ਪੰਜਵਾਂ), ਅਤੇ ਪੰਛੀ। ਊਠ ਛੇਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਅਤੇ ਸੱਪ ਸੱਤਵਾਂ ਹਨ। ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਰਿਕ ਮੰਤ੍ਰ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਰਥੰਤਰੀ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ (ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਯਜ) ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਅਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਗੁਣਾ ਸ੍ਤੋਮ ਵੀ। ਦੱਖਣੀ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਤਸਾਮਨ ਅਤੇ ਉਕਥ, ਸਾਮ ਗੀਤ, ਜਗਤੀ ਛੰਦ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾਂ ਗੁਣਾ ਸ੍ਤੋਮ; ਪੱਛਮੀ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਵੈਰੂਪ ਅਤੇ ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ, ਇਕਵੀਹ ਗੁਣਾ ਅਥਰਵਣ ਅਤੇ ਅਪਤੋਰੀਯਾਮ; ਉੱਤਰੀ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਅਤੇ ਸਵੈਰਾਜਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦੇਵ, ਦੈਤ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਮੁੜ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਯਕਸ਼, ਪਿਸਾਚ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ, ਸਿੱਧ, ਕਿੰਨਰ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਸ਼ੇਰ, ਪੰਛੀ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਨਾਗ—ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਚੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਨਾਸ਼ਵੰਤ ਅਤੇ ਅਨਾਸ਼ਵੰਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਅਡੋਲ ਜਾਂ ਚਲਾਇਤ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਪਿਛਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਰਮ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਕੀਤੇ, ਉਹੀ ਕਰਮ ਉਹ ਮੁੜ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਸਾ ਜਾਂ ਅਹਿੰਸਾ, ਮ੍ਰਿਦੁਤਾ ਜਾਂ ਕਠੋਰਤਾ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ, ਸਚ ਜਾਂ ਝੂਠ—ਜਿਸ ਵਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਅਤੇ ਕਰਤੱਬ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਦੇਵ ਆਦਿਕ ਲਈ, ਵੇਦ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਂ ਦਿੱਤੇ। ਜਿਵੇਂ ਰੁਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਅਤੇ ਲੱਛਣ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਐਸੀ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖੀ (ਅਵਰੋਹਣ) ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਹੁਣ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਰਚੀ?" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕੋ ਰੰਗ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ? ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ ਦੇ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਕੀ ਹਨ?" ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਸਤੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਜੀਵ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਤੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਦੂਜੇ, ਜੋ ਰਜੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ, ਜੋ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਭ ਤਮੋਗੁਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ—ਇਹ ਪੈਰ, ਰਾਨ, ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਯਜਨਾ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਚਾਰ ਵਰਣ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਯਜਨਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮਯੁਕਤ ਯਜਨਾ ਹੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਲਟ ਆਚਰਨ ਤੋਂ ਹਟੇ ਹੋਏ, ਨੇਕ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।