ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਚਮਚਾ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਆਰਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਂ ਰੱਖੋ। ਜੋ ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹਵਨ ਪਾਤ੍ਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੁਰਵਾ ਘਾਹ, ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ।" ਫਿਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਈ, ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਦ, ਜੌ ਅਤੇ ਦੁੱਧ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜੋ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਭੇਟ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਦੇਵਤਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁਲਸਤਿਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਬੈਠ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਸਨ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਭੇਟ ਦੀ ਪਾਤ੍ਰੀ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਜੀ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸਤਕਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਬੋਲ ਕਹੇ, "ਤੂੰ ਸੱਚਾ, ਦਾਨੀ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਅਟੱਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ; ਨਿਮਰ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਪੂਰਨ, ਧੈਰੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਵੀਰ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਨਹੀਂ, ਦਇਆਲੂ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਆਦਰਯੋਗ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।" "ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਬੱਚੇ, ਜੋ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਦੱਸ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ।" ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪੂਜਨਯ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਕਦੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋਏ? ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਬਣਾਏ? ਜਾਂ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਸਮੁੰਦਰ, ਟਾਪੂ, ਪਹਾੜ, ਪਿੰਡ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ? ਰਿਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਮਹਾਨ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਰਣ, ਹਵਾ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਥਾਨ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ? ਤੀਰਥ, ਦਰਿਆ, ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਿ, ਤਾਰੇ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਦੱਸੋ।" ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਆਦਿ-ਪੁਰਖ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਨਿਰਗੁਣ, ਨਿਰਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਆਕਾਰ, ਰੰਗ ਜਾਂ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਘਟਣ, ਨਾਸ, ਬਦਲਾਅ, ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਦਵਿੱਤੀਯ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਪਰਮ, ਗੁਪਤ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਜਨਮਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਅਬਦਲ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਰਮਪਦ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਕਮਲ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ।" "ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ—ਸਤ, ਰਜ, ਤਮ—ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਸੀ, ਜੋ ਬੀਜ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਸਤਵਿਕ (ਵੈਕਾਰਿਕ), ਰਾਜਸਿਕ (ਤੈਜਸ) ਅਤੇ ਤਾਮਸਿਕ (ਭੂਤਾਦਿ) ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।" "ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ (ਅਹੰਕਾਰ) ਮਹੱਤ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜ ਭੂਤ ਅਤੇ ਪੰਜ ਕ੍ਰਿਆ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ। ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼—ਇਹ ਪੰਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।" "ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਤਾਮਸਿਕ (ਭੂਤਾਦਿ) ਨੇ ਆਕਾਸ਼ (ਖ) ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਧੁਨੀ (ਸ਼ਬਦ) ਸੀ; ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਸਪਰਸ਼ (ਛੂਹ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਤਾਕਤਵਰ ਤੱਤ ਹਵਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸਪਰਸ਼ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਧੁਨੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ।" "ਫਿਰ, ਹਵਾ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਰੂਪ (ਦਿੱਖ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਰੂਪ ਹੀ ਜੋਤ (ਅੱਗ) ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਆ ਗਈ। ਹਵਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਰੂਪ ਸੀ, ਨੂੰ ਰੂਪ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਜੋਤ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਰਸ (ਸਵਾਦ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।" "ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਰੂਪ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੀ; ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਗੰਧ (ਸੁਗੰਧ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਗੰਧ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਜਸ ਤੋਂ ਦਸ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ।" "ਇੱਥੇ ਮਨ ਗਿਆਰਵਾਂ ਹੈ; ਸਤਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਨ: ਚਮੜੀ, ਅੱਖ, ਨੱਕ, ਜੀਭ, ਅਤੇ ਕੰਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਧੁਨੀ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਹੈ। ਬੋਲੀ, ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਗੁਦਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ—ਇਹ ਪੰਜ ਕ੍ਰਿਆ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਨ। ਉਤਸਰਜਨ, ਕਰਤਬ, ਚਲਣ ਅਤੇ ਬੋਲਣਾ—ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਉਲਟੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ; ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ।" "ਹੇ ਵੀਰ, ਇਹ ਸਭ ਤੱਤ ਧੁਨੀ ਆਦਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਨੁਸਾਰ—ਸ਼ਾਂਤ, ਤੀਖੇ ਜਾਂ ਮੰਦ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਏ, ਤਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।" "ਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਮਹੱਤ ਆਦਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਅੰਡ (ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਅੰਡ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਧਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਬੁੱਲਾ। ਉਥੇ, ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੱਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਜਨਾਰਦਨ ਹੈ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਆਪ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉਸ ਦਾ ਨਾਲ਼ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਉਸ ਦੀ ਨਾਲ਼ੀ ਬਣੇ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਲ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਟਾਪੂ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਅੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਹੇ ਵੀਰ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਆਦਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ।" "ਇਹ ਅੰਡ ਦੱਸ ਵਾਰ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੱਤ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੀਜ ਬਾਹਰੀ ਛਿਲਕਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।