ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਾਧਿਆਇ ਰਾਹੀਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪਿਤਾਮਹਾ—ਸਵੈṁ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ—ਅਤਿ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁਲਸਤਯ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਦੇ ਪੱਕੇ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਭੀਸ਼ਮ ਕੋਲ ਜਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਹਟਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਕਾਰਣ ਦੱਸ। ਇਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਵੇਲੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪੂਰੀ ਕਰ।” ਪਿਤਾਮਹਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁਲਸਤਯ ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ।” ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਹੇ ਵੀਰ, ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪਿਤਾਮਹਾ ਪਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਮੰਗ ਲੈ।” ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਨੂੰ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਅੱਠ ਭਾਂਤੀਆਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਬੜੀ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਹ ਦਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰ ਇੱਥੇ ਵੇਖ ਲਏ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ; ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਹਵਨ ਦਾ ਚਮਚ ਮੈਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰੋ। ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਕਟੋਰੀ ਵਿੱਚ ਦੁਰਵਾ, ਚਾਵਲ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਹੈ।” “ਸਰੋਂ, ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਦ, ਜੌ ਅਤੇ ਦੁੱਧ—ਇਹ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਭੇਟ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।” ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਪਾਰ ਸੀ, ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਬੈਠਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਸਨ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਭੇਟ ਦੀ ਪਾਤ੍ਰੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਆਚਾਰਿਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਏ। ਫਿਰ ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਸਦਾ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਦਾਨੀ, ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਦੇ ਪੱਕੇ, ਲਜਵਾਨ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲਾ, ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਨਹੀਂ, ਦਇਆਵਾਨ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਜੋ ਆਦਰਨੀਯ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਗਿਆਨੀ ਹੈਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਦਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਪੁੱਛ ਲੈ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।” ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਆਦਰਨੀਯ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਦੋਂ ਹੋਏ? ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ? ਜਾਂ ਕਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਕਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ? ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਸਮੁੰਦਰ, ਟਾਪੂ, ਪਹਾੜ, ਪਿੰਡ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਨਗਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ? ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਵਰਣ, ਹਵਾ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਥਾਨ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਕਿਵੇਂ ਹੋਏ? ਤੀਰਥ, ਦਰਿਆ, ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਤਾਰੇ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ? ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਐਸਾ ਦੱਸੋ।” ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਰਮ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਆਦਿ-ਪਿਤਾ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਨਿਰਗੁਣ, ਨਿਰਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਨਿਰਲਿਪਤ ਹੈ। ਉਹ ਘਟਾਅ, ਨਾਸ, ਰੂਪ-ਬਦਲਾਅ, ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਇਕਸਾਰ ਹੈ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤੁਲਨਾ-ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਿਚ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮ, ਗੁਪਤ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਜਨਮਾ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।” “ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਮਲ ਆਸਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ। ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਭੇਦਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ—ਸੱਤਵ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ। ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪ (ਵੈਕਾਰਿਕ, ਤੈਜਸ, ਭੂਤਾਦਿ) ਜੰਮਦੇ ਹਨ।” “ਇਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ (ਅਹੰਕਾਰ) ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜ ਭੂਤ ਅਤੇ ਪੰਜ ਕਰਮਿੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਉਪਜੀਆਂ। ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼—ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਸੁਭਾ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਮਸ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਧੁਨੀ (ਸਾਊਂਡ) ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਛੂਹ (ਟਚ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹਵਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਛੂਹ ਹੈ। ਫਿਰ ਹਵਾ ਤੋਂ ਰੂਪ (ਫਾਰਮ) ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਅੱਗ (ਜੋਤਿ) ਹੈ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਛੂਹ ਤੇ ਰੂਪ ਦੋਵੇਂ ਗੁਣ ਹਨ।” “ਅੱਗ ਤੋਂ ਰਸ (ਟੇਸਟ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਗੰਧ (ਸਮੈੱਲ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਰਜਸ ਤੋਂ ਦਸ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ (ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ) ਜੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨ ਗਿਆਰਵੀਂ ਇੰਦ੍ਰੀ ਹੈ। ਸੱਤਵ ਤੋਂ ਪੰਜ ਗਿਆਨਿੰਦ੍ਰੀਆਂ—ਚਮੜੀ, ਅੱਖ, ਨੱਕ, ਜੀਭ ਅਤੇ ਕੰਨ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਧੁਨੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਜਾਣਣਾ ਹੈ। ਕਰਮਿੰਦ੍ਰੀਆਂ—ਵਾਣੀ, ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਗੁਦਾ ਅਤੇ ਉਪਸਥ—ਇਹ ਪੰਜ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਹਨ—ਬੋਲਣਾ, ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਚਲਣਾ, ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ। ਇਹ ਸਭ ਤੱਤ, ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਨੁਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਦਿ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜ ਦੱਸਿਆ।