ਜੇ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ, ਖੁਦ-ਜਨਮੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਵੀ ਪਾਠ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ 'ਪੁਰਾਣ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁਲੱਸਤਿਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ?" ਉਹ ਅਜੇਹੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਅਦਭੁਤ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ—ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ? "ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ? ਕਿਹੜੀ ਸਾਧਨਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਗਈ? ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨਾਲ ਕੀ ਕੁਝ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ—ਕੋਈ ਭਾਗ, ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਪੂਰਾ ਉਤਸਵ?" "ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁਲੱਸਤਿਆ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ? ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ—ਗੰਗਾਦੁਆਰ, ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ 'ਤੇ—ਭੀਸ਼ਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਹੇ। ਉਹ ਉੱਚੀ ਸਾਧਨਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿੱਗੇ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਉੱਚਤਮ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਧਿਆਨ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨਿਤ ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਪਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁਲੱਸਤਿਆ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਭੀਸ਼ਮ ਕੋਲ ਜਾ, ਜੋ ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਹੈ।' 'ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਹਟਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸ। ਇਹ ਸੁਭਾਗੀ ਮਨੁੱਖ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪੂਰਾ ਕਰ।' ਪਿਤਾਮਹਾ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁਲੱਸਤਿਆ ਤੁਰੰਤ ਗੰਗਾਦੁਆਰ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ।' 'ਹੇ ਵੀਰ, ਪਿਤਾਮਹਾ ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਮਨਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ।' ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੁਲੱਸਤਿਆ ਨੂੰ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਅੱਠ ਭਾਂਤੀਆਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਲੱਤਾਂ-ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਛੁਹ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅੱਗੇ ਨਿਵੇਂ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਦਾ ਦਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਇਥੇ ਵੇਖ ਲਏ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ।' 'ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ; ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆਏ ਹਨ।' 'ਇਹ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਸੁਖਦਾਈ ਬਣੇ। ਇਸ ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਬਣੀ ਹਵਨ-ਪਾਤਰ ਵਿਚ ਦੁਰਵਾ, ਚਾਵਲ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਹੈ।' 'ਸਰੋਂ, ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਿਦ, ਜੌ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਹ ਅੱਠ ਭਾਂਤੀਆਂ ਦੀ ਭੇਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।' ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਇਹ ਉੱਚਤਮ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁਲੱਸਤਿਆ, ਬੈਠ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਆਸਨ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਭੇਟ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਫਿਰ ਪੁਲੱਸਤਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਸੱਚਾ, ਦਾਨੀ, ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਦਾ ਪੱਕਾ, ਨਿਮਰ, ਮਿੱਤਰਵਾਨ, ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਨਹੀਂ, ਦਇਆਵਾਨ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਜੋ ਆਦਰਨੀਯ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਗਿਆਨੀ ਹੈਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।' 'ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਬੱਚੇ, ਜੋ ਤੂੰ ਆਦਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ। ਦੱਸ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਤੂੰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ।' ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਕਦੋਂ ਹੋਏ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ?' 'ਜਾਂ ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ?' 'ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ, ਟਾਪੂ, ਪਹਾੜ, ਪਿੰਡ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ—all ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ?' 'ਰਿਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਾਤੀਆਂ, ਹਵਾ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਥਾਨ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ—all ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਏ?' 'ਤੀਰਥ, ਨਦੀਆਂ, ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਤਾਰੇ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ? ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਦੱਸੋ।' ਪੁਲੱਸਤਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਆਦਿ-ਪੁਰਖ, ਨਿਰਾਕਾਰ, ਨਿਰਗੁਣ, ਰੂਪ-ਰੰਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕੋਈ ਵੀ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਹੈ।' 'ਉਹ ਘਟਾਅ, ਨਾਸ, ਬਦਲਾਅ, ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।' 'ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਦੁੱਤੀਯ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ-ਰੂਪ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।' 'ਉਹ ਪਰਮ, ਗੁਪਤ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਜਨਮਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈ; ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਹੈ।' 'ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ, ਜਦ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੌਮਲ ਕਮਲ-ਆਸਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ।' 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ: ਸੱਤਵ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ।' 'ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੱਤ, ਬੀਜ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਿਆ; ਸੱਤਵਿਕ (ਵੈਕਾਰਿਕ), ਰਜਸਿਕ (ਤੈਜਸ) ਅਤੇ ਤਮਸਿਕ (ਭੂਤਾਦਿ) ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।' 'ਇਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ (ਅਹੰਕਾਰ) ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਤੋਂ ਜਨਮੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜ ਭੂਤ ਅਤੇ ਪੰਜ ਕਰਮ-ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ।