ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇਕ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵੇਦ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਵੰਡ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਪੂਜਨਯੋਗ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਵੇਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਵੰਡਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਵੀ, ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵੰਡ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਧਰਮ-ਇੱਛੁਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਹੋਈ, ਦੁਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ, ਉਹ ਸਭ ਇਸ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਪਾਠ, ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ, ਵੱਡਾ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ—ਇਹ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਯਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਮਰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਤਾ ਜੀ ਨੇ ਲੜੀਵਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਭੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਵੇ, ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪੜ੍ਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਝੋ ਪੂਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਦੁਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇਆ, ਜੋ ਚਾਰੇ ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਵੇਦ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੇਦ ਘੱਟ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦੇਵੇਗਾ।" ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਇਕ ਅਧਿਆਇ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਲਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਵੈ-ਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸਭ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਰਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਪੁਰਾਣ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੁਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਪੂਜਨਯੋਗ ਪੁਲਸਤਿਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਭੀਸ਼ਮ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ?" "ਹੇ ਸੁਤਾ, ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ, ਇਹ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ—ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ?" "ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਤਪ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ? ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸਾਧਨਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ?" "ਕਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਵਨ ਉਤਸਵ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ, ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਪੂਰਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ?" "ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪੁਲਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਮਿਲੇ? ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।" ਸੁਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਨਿਕਲੀ ਸੀ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ, ਗੰਗਾਦਵਾਰ ਤੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਭੀਸ਼ਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਹਾਨ ਆਚਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਉੱਚਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਨਿਤ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਆਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਤਾਮਹਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਤੂੰ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਭੀਸ਼ਮ ਕੋਲ ਜਾ, ਜੋ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਤਪ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਬਬ ਦੱਸ। ਇਹ ਬੜੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪੂਰੀ ਕਰ।’" "ਪਿਤਾਮਹਾ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁਲਸਤਿਆ ਗੰਗਾਦਵਾਰ ਆਏ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਹੇ ਧਨ੍ਯ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ।’ 'ਹੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਿਤਾਮਹਾ ਤੇਰੇ ਤਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ।'" "ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਅੱਠ ਵਾਰੀ ਸਾਸਟਾਂਗ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਬੜੀ ਵਿਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, ‘ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਦਾ ਦਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਦੇਖੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ।’" "‘ਮੇਰਾ ਤਪ ਫਲ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਪੂਜਨਯੋਗ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ; ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਚਮਚ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਰੱਖੋ, ਇਹ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਦੁਰਵਾ, ਚੌਲ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਹੈ।’" "‘ਸਰੋਂ, ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਦ, ਜੌ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਹ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਆਹੂਤੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।’" "ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਊਰਜਾ ਅਣਮਾਪ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁਲਸਤਿਆ, ਬੈਠ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਨ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਆਹੂਤੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਸਹੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।" "ਫਿਰ ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘ਤੂੰ ਸੱਚੇ, ਦਾਨੀ, ਵਚਨ ਦੇ ਪੱਕੇ, ਸ਼ਰਮੀਲੇ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲੇ, ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ, ਉਪਕਾਰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਦਯਾਲੂ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਆਦਰਯੋਗਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਅਤੇ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।" "ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਬੱਚੇ, ਜੋ ਸਤਕਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈਂ; ਦੱਸ, ਹੇ ਧਨ੍ਯ, ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।" "ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘ਹੇ ਪੂਜਨਯੋਗ, ਹੇ ਧਨ੍ਯ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ? ਦੱਸੋ, ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ?’" "‘ਜਾਂ ਕਿਵੇਂ ਧਨ੍ਯ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ? ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ?’" "‘ਧਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ, ਆਕਾਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ, ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ? ਟਾਪੂ, ਪਹਾੜ, ਪਿੰਡ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ?’" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜ ਪੁੱਛੇ।