ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਿਚ, ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਠੀਕ ਗਿਣਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਦੁੱਖਦਾਈ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਠਿਨਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਵੈਰਾਗ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਉਠ ਕੇ, ਉਹ 'ਵਿਰੂਪਾਕਸ਼'—ਨਿਰਮਲ—ਕਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਸੋਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰਤਵਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਇੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੂਪਾਂ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਵਿਨਾਸ਼, ਅਤੇ ਬਦਲਾਅ—ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ, ਉਨਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ, ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਜਨਮ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਸੌਦਾਸ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਸੌਦਾਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਾਸ਼ਰ ਦਾ ਜਨਮ, ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਧੀ ਵਿਚ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਅਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਕਾ, ਵਿਅਾਸ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਿਆ; ਪਰਾਸ਼ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵਿਚ ਵੈਰ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਕਣ੍ਵ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲਾਪ ਲਈ ਉਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੁਝਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਾ ਨੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇੱਕ ਚੌਤਰਾ ਵੇਦ ਦੁਬਾਰਾ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ। ਵਿਅਾਸ ਨੇ, ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ; ਉਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ—ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ—ਨੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ, ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਚ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉੱਤਮ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਲਸਤਯ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੁਲਸਤਯ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਗੰਗਾਦਵਾਰ 'ਤੇ ਦੱਸਿਆ—ਇਸ ਦੀ ਪਾਠ, ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣ—ਸਭ ਵਧੀਆ, ਯਸ਼ ਦਿੰਦੇ, ਉਮਰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਸੂਤ ਨੇ ਲੜੀਵਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ, ਤੇ ਸਯਮਿਤ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਨੇ ਚਾਰੇ ਵੇਦ, ਉਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਉਹ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਵੇਦ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੇਦ ਘੱਟ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਸੋਚਦਾ, "ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਬਿਗਾੜ ਦੇਵੇਗਾ।" ਆਤਮ-ਜਨਮ ਦੇਵਤਾ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਚਾਹੀਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਕਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਜਾਣੀ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਲਸਤਯ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ-ਜਨਮ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਭੀਸ਼ਮ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ? ਪਾਪ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਉਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਰਲ ਹੈ; ਇਹ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ—ਰਿਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਖਸ਼ਤਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ? ਦੱਸੋ, ਕਿਹੜੀ ਵੱਡੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ? ਕਿਹੜਾ ਸਯਮ ਜਾਂ ਹੋਰ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ? ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਉਚਾਰਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ—ਕੀ ਉਨਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ, ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਪੂਰਾ ਮਹਾਉਤਸਵ ਦੱਸਿਆ? ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਕਿਹੜੀ ਰੀਤ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਲਸਤਯ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਭਾਗਵਾਨ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ, ਸਤਕਰਮੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਤਰੀ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਗੰਗਾਦਵਾਰ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ 'ਤੇ, ਭੀਸ਼ਮ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਮਹਾਨ ਆਚਾਰ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਹੇ। ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉੱਚਤਮ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ। ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਅਧ੍ਯਯਨ ਤੇ ਸਯਮ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦੇ, ਪਿਤਾਮਹਾ—ਬ੍ਰਹਮਾ—ਉਨਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁਲਸਤਯ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਭੀਸ਼ਮ, ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਅਤੇ ਵੀਰ ਹੈ, ਕੋਲ ਜਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਦੱਸ। ਇਹ ਭਾਗਵਾਨ, ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਇੱਛਾ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪੂਰੀ ਕਰ। ਪਿਤਾਮਹਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁਲਸਤਯ, ਗੰਗਾਦਵਾਰ ਆਏ। ਉਨਾਂ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਾਗਵਾਨ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ। ਹੇ ਵੀਰ, ਪਿਤਾਮਹਾ ਤੇਰੀ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਰ ਦੇਣ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਲਸਤਯ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਦੇਖਿਆ। ਅਠ ਵਾਰੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਛੁਹ ਕੇ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ: "ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਹ ਦਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰ ਦੇਖੇ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ।" "ਮੇਰੀ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ; ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆਇਆ ਹੈ।