ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਸੀ, ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਨਮ ਲਏ, ਤਦ ਹੀ ਵੇਦ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਬੁੱਧੀ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥਿਆ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਫੈਲਾਇਆ, ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਿਆਇਆ। ਜੇ ਭਾਰਤ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨਾ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਵੈਪਾਇਨ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਹੀ ਨਾਰਾਇਣ, ਪ੍ਰਭੂ ਜਾਣੋ। ਭਲਾ, ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਨਾ ਉਹ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਵੇ? ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਨੀਯ, ਤੇਜਸਵੀ ਮਹਾਨ ਹਨ। ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ, ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨੀਂਹ, ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਥੱਕ ਗਏ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਅਸ਼ਵ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਚਾਰੇ ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਮ-ਵਿਗਿਆਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਸੁਰ ਨੇ ਹੜਪ ਲਏ ਸਨ। ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਮੱਛ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰਿਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵਿਆਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ, ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਹਰ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਅਤੇ ਅਠਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਵੀ ਦੇਵ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਹ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਭਾਗ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਪੰਜਵੀਂਹ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ ਸੌ (੫੫,੦੦੦) ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਭਾਗ, ਫਿਰ ਭੂਮੀ ਭਾਗ, ਤਦ ਉਰਧਵ ਲੋਕ ਭਾਗ, ਚੌਥਾ ਪਾਤਾਲ ਭਾਗ ਹੈ। ਪੰਜਵਾਂ ਉੱਤਮ ਭਾਗ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉੱਤਰ-ਖੰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਉੱਠਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕਥਾ-ਵਰਨਨ ਪਦਮ (ਕਮਲ) ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਪਦਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹਰੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਉਹੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨੀ ਇਸਨੂੰ ਪਦਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਦਮ ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂਹ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਆਸ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ। ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਪੌਸ਼ਕਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਸਵੈ-ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ। ਦੂਜਾ ਤੀਰਥ ਭਾਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਹਨ। ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ, ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਪੰਜਵੇਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਤੱਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੱਚ ਅਖਿਆਏ ਹਨ। ਪੌਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਨੌ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜਾਂ, ਸੱਤ ਦੀਪ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਆਖਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ, ਹੇ ਦੁਜਾ-ਜਨਮੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰਾ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਪਵਿੱਤਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਦਿ ਪਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ-ਰਚੀਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਲਦਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਅਜਨਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਧਾਤਾ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਖੀ—ਪੁਰਾਣੇ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਮਹੇਸ਼ ਅਤੇ ਇੰਦਰ, ਲੋਕ-ਪਾਲਕ, ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਤਪੱਸਿਆਸ਼ੀ ਜਾਟੂਕਰਨ ਅਤੇ ਆਕਸ਼ੁ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਧੰਨਵੰਤ, ਵਿਆਸ, ਰਚਨਹਾਰ, ਆਦਿ ਪੁਰੁਸ਼, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਨੀਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ, ਤੇਜਸਵੀ, ਮਹਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਅਪਰਗਟ ਕਾਰਣ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਕ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਉਤਪੱਤਿ ਸਥਾਨ ਸੀ। ਅੰਡਾ ਪਾਣੀ, ਤੱਤਾਂ ਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਵਾ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ, ਅੰਡਾ ਆਦਿ-ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਦਿ-ਤੱਤ ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਨਾਲ, ਤੇ ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਅਪਰਗਟ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੰਡੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਨਵੰਤਰਾ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਕਲਪਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।