ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤુલਸੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਕਰਧਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ, ਸਿਰ ਤੇ ਜਾਂ ਕੰਨ 'ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿਤ੍ਰ ਨਾਮ ਦਾ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਨਮ ਲਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਹੁਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਹ ਨੈਤਿਕਤਾ ਵਾਲੀ, ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਦੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਨਪਤਿਆਪਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਵਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁੱਚਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ 'ਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਅਨਪਤਿਆਪਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਨਾਂ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਨਾਂ ਬੱਚਾ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁੱਚਾ ਮਨੁੱਖ, ਪਿਆਰ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਹੀ ਅਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਾਧੂ ਲੋਮਸ਼ਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਨੋਖੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨੂੰ ਲੋਮਸ਼ਾ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਸਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਲੋਮਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਰਘਿਆ, ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੋਮਸ਼ਾ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲੋਮਸ਼ਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਿਨਾ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਪਵਿਤ੍ਰ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਲੋਮਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ: “ਹੇ ਆਦਰਨੀਯ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਜਾਣੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ—" "ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਜੋ ਪਾਪ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਕੀਤੇ—" "ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ; ਤੁਸੀਂ ਨਾਰਾਇਣ ਆਪ ਹੋ, ਜੋ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋ।" "ਅਸੀਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਰ, ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? ਜੋ ਅਤਿਥਿ ਸੇਵਾ ਅਸੀਂ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਮਾਫ ਕਰੀਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਘਰ-ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੋਸਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਫਿਰ ਲੋਮਸ਼ਾ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਨਿਮਰਤਾ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਉੱਚੀ ਪਦਵੀ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ। ਲੋਮਸ਼ਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਤੁਾਡੀਆਂ ਨਿਮਰ ਬਾਤਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤਿਥਿ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" "ਤੁਾਡੀ ਇਹ ਸ਼ਰਧਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੁਭਤਾ ਲਿਆਵੇ; ਮੈਨੂੰ ਅਤਿਥਿ ਵਜੋਂ ਪੂਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਖਾਣਾ ਮਿਲਿਆ।" ਵਿਆਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਠ ਕੇ ਫਿਰ ਲੋਮਸ਼ਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਸਾਧੂ ਲੋਮਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਸਾਧੂ, ਤੁਸੀਂ ਅਤਿਥਿ ਸੇਵਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਿਆਨ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਲੋਕ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਕੌਣ ਅਤਿਥਿ ਕਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਦੋਵੇਂ, ਘਰ-ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਤਿਥਿ, ਆਪਣਾ ਮਨ-ਚਾਹਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" ਲੋਮਸ਼ਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਤੇ ਭਿਖਾਰੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਘਰ-ਵਾਲੇ ਦਾ ਘਰ ਚਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਚਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਘਰ-ਵਾਲੇ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿਥਿ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਘਰ-ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਤਵ ਅਤਿਥਿ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਘਰ-ਵਾਲੇ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜੇ ਘਰ-ਵਾਲੇ ਅਤਿਥਿ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਸੁਚੇਤ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" "ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ, ਵੰਸ਼ ਜਾਂ ਨਿਵਾਸ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਅਚਾਨਕ ਘਰ 'ਚ ਆਵੇ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਉਸਨੂੰ ਅਤਿਥਿ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ, ਜੇ ਘਰ ਆਉਣ ਤੇ ਆਦਰ ਮਿਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।" "ਚੰਡਾਲਾ ਤੇ ਹੋਰ ਨੀਚ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਾਂਗ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਰਘਿਆ ਤੇ ਖਾਣਾ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਅਤਿਥਿ ਆਉਣ, ਘਰ-ਵਾਲਾ ਚਾਹੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਚਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਰਘਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇਵੇ।" "ਉਹ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛੇ, ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਕੀਮਤੀ ਦਾਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੇਵੇ।" "ਸੁਹਣੇ ਘਰ ਵਿਚ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤਿਥਿ ਲਈ ਪਲੰਗ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਜੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਘਰ-ਵਾਲਾ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅਤਿਥਿ ਨੂੰ ਅਤਿਥਿ ਵਾਂਗ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮੈਂ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਜਦੋਂ ਅਤਿਥਿ ਆਵੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਘਾਸ ਜਾਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਦੇਵੇ; ਜੇ ਘਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਆਖੇ, 'ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬੈਠੋ।'" "ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਵਧੀਆ ਪਾਣੀ ਦੇਵੇ; ਫਿਰ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਤੇ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਪੁੱਛੇ।" "ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਖਾਣ ਲਈ ਦੇਵੇ; ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਹੋਣ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਹਾਲਾਤ ਦੱਸਣ।" "ਉਹ ਆਖੇ, 'ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ, ਗਰੀਬ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਉੱਤਮ ਅਤਿਥਿ ਹੋ; ਮੈਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਰੋਕਿਆ ਹੈ।'" "ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜੇ ਗਰੀਬ ਵੀ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਤਿਥਿ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੇ, ਭਾਵੇਂ ਆਚਰਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਚਿਤ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਅਤਿਥਿ ਆਦਰ ਬਿਨਾ ਘਰ ਤੋਂ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਘਰ-ਵਾਲੇ ਨੇ ਜੋ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਜੋੜੀ, ਉਹ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਪਰ ਜੇ ਇੱਕ ਅਤਿਥਿ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਆਦਰ ਮਿਲੇ, ਹਰੀ ਤੁਰੰਤ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ, ਲਾਭਕਾਰੀ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ, ਪੱਕਾ ਤੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ: ਅਤਿਥਿ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਿਨਾ, ਘਰ-ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।" "ਸੱਚ, ਸੱਚ, ਮੁੜ ਸੱਚ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤਿਥਿ ਨੂੰ ਆਦਰ ਬਿਨਾ, ਘਰ-ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੋਮਸ਼ਾ ਨੇ ਅਤਿਥਿ ਸੇਵਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਉਸਦੇ ਕਰਤਵ ਅਤੇ ਫਲ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਘਰ-ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਧਰਮ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।